Chuyển đổi số trong hoạt động quản trị nguồn nhân lực

Chuyển đổi số là gì?

Chuyển đổi số là quá trình thay đổi tổng thể và toàn diện của cá nhân, tổ chức về cách sống, cách làm việc và phương thức sản xuất dựa trên các công nghệ số. Ứng dụng thành tựu của của khoa học công nghệ.

Quản trị nguồn nhân lực bao gồm những hoạt động nào?

Quản trị nguồn nhân lực bao gồm tất cả các hoạt động hướng đến quản lý quản lý con người trong một tổ chức/doanh nghiệp như: tuyển dụng, đào tạo, chi trả lương, khen thưởng, tạo động lực thúc đẩy và giữ chân nhân viên,…

Chuyển đổi số trong hoạt động quản trị nguồn nhân lực là gì?

Hoạt động chuyển đổi số trong quản trị nguồn nhân lực của doanh nghiệp thực chất là việc sử dụng dữ liệu và những công nghệ mới để định hướng và giải quyết các vấn đề như: quản lý tiền lương, năng suất lao động, đào tạo và phát triển, khen thưởng và tuyển dụng.

Vai trò của chuyển đổi số trong quản trị nguồn nhân lực

Việc chuyển đổi số sẽ giúp quản lý lực lượng lao động hiệu quả, do đó sẽ ảnh hưởng tích cực đến kết quả kinh doanh, trải nghiệm tại nơi làm việc và văn hóa tổ chức, đảm bảo tầm nhìn hoàn chỉnh, quản lý lực lượng lao động và kiểm soát toàn bộ các quy trình thiết yếu cho tất cả các kỹ năng. 

Việc thực hiện chuyển đổi số có vai trò to lớn trong quản trị nhân lực

Quy định của pháp luật về chuyển đổi số trong quản trị nguồn nhân lực

Chuyển đổi số đang trở thành xu hướng tất yếu trong quản trị nguồn nhân lực tại các doanh nghiệp, nhất là trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0). Nhận thức rõ tầm quan trọng của chuyển đổi số, Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách nhằm tăng cường việc ứng dụng công nghệ số trong quản trị nguồn nhân lực. Tuy nhiên, việc triển khai trên thực tế vẫn đang gặp phải nhiều bất cập cần được hoàn thiện. Những vấn đề liên quan đến quy định của pháp luật về chuyển đổi số trong hoạt động quản trị nguồn nhân lực và những bất cập còn tồn tại sẽ được chúng tôi làm rõ trong bài viết dưới đây.

Về văn bản cốt lõi, chỉ đạo của Đảng về chuyển đổi số trong quản trị nguồn nhân lực:

• Nghị quyết số 23-NQ/TW (22/3/2018): Nhấn mạnh việc khai thác triệt để thành tựu CMCN 4.0.
• Nghị quyết số 52-NQ/TW (27/9/2019): Xác định chuyển đổi số là nhiệm vụ chiến lược quan trọng và lâu dài.

Quy định của pháp luật

– Về quản lý tiền lương:

Căn cứ theo Điều 96 Bộ luật Lao động năm 2019 và Điều 54 Nghị định 145/2020/NĐ-CP, doanh nghiệp có thể trả lương qua tài khoản ngân hàng, nhưng phải chịu phí giao dịch.

– Quy định về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực:

Theo Điều 6 và Điều 60 Bộ luật Lao động năm 2019, người sử dụng lao động (NSDLĐ) có nghĩa vụ xây dựng kế hoạch và kinh phí đào tạo người lao động (NLĐ), báo cáo kết quả với cơ quan chức năng.

– Quy định về tuyển dụng và giao kết hợp đồng lao động (HĐLĐ) điện tử:

Điều 14 Bộ luật Lao động năm 2019 cho phép giao kết HĐLĐ bằng phương tiện điện tử theo Luật Giao dịch điện tử. 

  Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 13 Bộ luật Lao động năm 2019 về khái niệm hợp đồng lao động và Điều 34, 35 Luật Giao dịch điện tử năm 2023:

Hợp đồng lao động điện tử được hiểu là thỏa thuận giữa người lao động và người sử dụng lao động về việc làm, điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ của mỗi bên trong quan hệ lao động và được tạo ra, gửi đi, được nhận và được lưu trữ bằng phương tiện điện tử (điện thoại, fax, Internet… nhằm xác lập quan hệ lao động) và được ký bằng chữ ký điện tử của các bên giao kết.

Hợp đồng lao động điện tử có giá trị như hợp đồng lao động trên giấy.

NLĐ và NSDLĐ có thể ký HĐLĐ điện tử thay vì hợp đồng giấy truyền thống

Bất cập của pháp luật hiện hành về chuyển đổi số trong quản trị nguồn nhân lực 

– Tiêu chí và mức độ đào tạo NLĐ của NSDLĐ trong quá trình chuyển đổi số: Pháp luật Việt Nam hiện hành chưa có quy định chi tiết về tiêu chí, trách nhiệm, mức độ đào tạo của NSDLĐ trong chuyển đổi số, điều này dẫn đến thực tế là quyền lợi của NLĐ bị ảnh hưởng trong quá trình chuyển đổi số, nhiều doanh nghiệp yêu cầu NLĐ phải nâng cao trình độ, chuyên môn về sử dụng khoa học công nghệ, nhưng lại thiếu trách nhiệm trong việc đào tạo NLĐ.

– Vấn đề tuyển dụng và quản lý người lao động: Pháp luật Việt Nam hiện hành chưa quy định chi tiết, rõ ràng cụ thể về khái niệm, những biểu hiện và chế tài của các hành vi xâm phạm, sửa đổi thông tin trong HĐLĐ điện tử với mục đích trục lợi để các bên giao kết HĐLĐ điện tử có thể nắm rõ và phòng tránh.  

– Quy định về giám sát và đánh giá người lao động bằng công nghệ số: Hiện nay, trên thực tế có nhiều doanh nghiệp sử dụng phần mềm giám sát, đánh giá hiệu quả công việc người lao động nhưng chưa có văn bản pháp luật riêng biệt điều chỉnh việc sử dụng các phần mềm trong đánh giá hiệu suất lao động hoặc xác định các tiêu chí pháp lý rõ ràng để đảm bảo công bằng trong ứng dụng công nghệ này. Cùng với đó là công nghệ chấm công bằng sinh trắc học – nhận diện bằng vân tay, khuôn mặt cũng đang thiếu khung pháp lý điều chỉnh. 

Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã và đang áp dụng công nghệ nhận diện vân tay trong chấm công

Kiến nghị hoàn thiện

Việc hoàn thiện hành lang pháp lý cho chuyển đổi số trong quản trị nguồn nhân lực là cần thiết để hỗ trợ doanh nghiệp và đảm bảo quyền lợi cho người lao động.

Việc quy định về thanh toán tiền lương nên thực hiện từng bước theo từng giai đoạn để các doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể thích ứng phù hợp,, việc trả lương cho nhân viên thông qua tài khoản mở tại ngân hàng thì doanh nghiệp sẽ tiết kiệm được thời gian, công sức và chi phí, đồng thời các cơ quan quản lý nhà nước sẽ dễ dàng thanh tra, kiểm tra và thu các loại thuế. Do đó, Nhà nước cần có quy định về lộ trình bắt buộc doanh nghiệp thực hiện trả lương qua tài khoản ngân hàng, dần thay thế hoàn toàn việc trả lương bằng tiền mặt, phù hợp với định hướng của Nhà nước trong việc hạn chế sử dụng tiền mặt và hướng đến không dùng tiền mặt trong nhiều giao dịch.

Nhà lập pháp cần tiếp tục xây dựng và hoàn chỉnh các bộ tiêu chí hướng dẫn việc thực hiện chuyển đổi số trong doanh nghiệp, có sự tham gia xây dựng, đóng góp ý kiến của NLĐ, NSDLĐ nhằm đảm bảo tính khách quan và minh bạch.

Các cơ quan quản lý nhà nước cần xây dựng các hướng dẫn và bộ tiêu chí về mức độ đào tạo NLĐ của từng doanh nghiệp, nhất là trong việc ứng dụng khoa học công nghệ vào làm việc.

Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện các quy định liên quan đến quá trình tuyển dụng và quản lý nguồn nhân lực, bao gồm quy định của pháp luật điều chỉnh về (1) Giao kết HĐLĐ điện tử: nghĩa vụ cung cấp thông tin của NSDLĐ cho NLĐ và chế tài cụ thể nếu không thực hiện; Khái niệm, những biểu hiện và chế tài của các hành vi xâm phạm, sửa đổi thông tin trong HĐLĐ điện tử với mục đích trục lợi để các bên giao kết HĐLĐ điện tử có thể nắm rõ và phòng tránh

(2) Hoàn thiện các quy định liên quan đến giao dịch điện tử, liên quan đến định danh điện tử và xác thực điện tử khi thực hiện các giao dịch thanh toán cho NLĐ, làm rõ thông tin thanh toán bằng thẻ thông tin cá nhân bao gồm đầy đủ các thông tin của NLĐ và người giao kết HĐLĐ bên phía NSDLĐ về tên, năm sinh, số chứng minh nhân dân hoặc căn cước công dân, giới tính, nghề nghiệp, quê quán, nơi đăng ký thường trú,… với mức độ bảo mật cao. Thắt chặt quy định về sử dụng chữ ký số nhằm tăng tính bảo mật, an toàn.

Kết luận

Chuyển đổi số trong quản trị nguồn nhân lực mang lại nhiều lợi ích nhưng cũng đặt ra không ít thách thức về mặt pháp lý. Mặc dù pháp luật hiện hành đã có những quy định cơ bản về hợp đồng lao động điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân và giám sát nhân sự, nhưng vẫn còn nhiều bất cập cần được điều chỉnh để đảm bảo quyền lợi cho cả doanh nghiệp và người lao động. Do đó, rất cần cơ quan lập pháp nhanh chóng hoàn thiện khung pháp lý để điều chỉnh việc ứng dụng công nghệ vào quản trị nhân sự, giúp quá trình chuyển đổi số diễn ra bền vững và hiệu quả.