Trước đây, khi cơ thể xuất hiện một triệu chứng bất thường, không ít người có thói quen “hỏi Google”. Ngày nay, với sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI), cách tìm kiếm thông tin sức khỏe đang thay đổi đáng kể.

Thay vì đọc hàng chục kết quả tìm kiếm, người dùng chỉ cần mô tả: “Đau bụng bên phải, sốt nhẹ, buồn nôn” và AI có thể lập tức đưa ra hàng loạt nguyên nhân có thể liên quan, từ rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng đường ruột đến viêm ruột thừa.

Không chỉ giải thích triệu chứng, AI còn có thể gợi ý người dùng nên theo dõi dấu hiệu nào, khi nào cần đi khám và chuẩn bị những câu hỏi gì trước khi gặp bác sĩ.

Sự tiện lợi này khiến AI ngày càng giống một “bác sĩ ảo” luôn có mặt trong điện thoại.

Nhưng câu hỏi quan trọng là: Khi bị bệnh, chúng ta có nên thực sự “khám” với AI?

“Bác sĩ AI” hoạt động như thế nào?

AI ứng dụng trong y tế hoạt động dựa trên khả năng xử lý và phân tích lượng dữ liệu rất lớn, bao gồm tài liệu y khoa, nghiên cứu khoa học, dữ liệu lâm sàng, triệu chứng và hình ảnh chẩn đoán.

Khi người dùng mô tả một tình trạng sức khỏe, hệ thống có thể phân tích các thông tin được cung cấp, tìm kiếm những mẫu tương đồng trong dữ liệu đã học và đưa ra một số khả năng để tham khảo.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa các công cụ AI khác nhau.

Các chatbot AI phổ thông có thể giải thích thuật ngữ y khoa, cung cấp kiến thức sức khỏe hoặc giúp người dùng hệ thống hóa triệu chứng. Trong khi đó, những hệ thống AI chuyên dụng trong y tế có thể được thiết kế để hỗ trợ đọc X-quang, MRI, CT, phân tích kết quả xét nghiệm hoặc hỗ trợ bác sĩ đưa ra quyết định lâm sàng.

Điểm chung quan trọng là AI thường đóng vai trò hỗ trợ, thay vì tự mình thay thế toàn bộ quá trình khám và điều trị của bác sĩ.

Vì sao ngày càng nhiều người hỏi AI khi bị bệnh?

Nhận được thông tin gần như ngay lập tức

Một trong những ưu điểm lớn nhất của “bác sĩ AI” là tốc độ.

Người dùng không phải đặt lịch hay chờ đến giờ làm việc của cơ sở y tế. Chỉ cần nhập câu hỏi, hệ thống có thể phản hồi trong vài giây.

Điều này đặc biệt hữu ích khi người dùng muốn tìm hiểu một thuật ngữ trong kết quả xét nghiệm, chuẩn bị trước khi đi khám hoặc cần biết một triệu chứng có dấu hiệu đáng lo ngại hay không.

Có thể sử dụng 24/7

AI không có giờ nghỉ.

Một người có thể đặt câu hỏi lúc nửa đêm, cuối tuần hoặc ngày nghỉ và vẫn nhận được phản hồi.

Đối với những người ở khu vực khó tiếp cận dịch vụ y tế hoặc chưa thể gặp bác sĩ ngay, AI có thể trở thành một nguồn thông tin ban đầu tương đối thuận tiện.

Tuy nhiên, khả năng trả lời 24/7 không đồng nghĩa AI có thể thay thế các dịch vụ y tế khẩn cấp.

Giúp người bệnh hiểu vấn đề sức khỏe dễ hơn

Các thuật ngữ trên phiếu xét nghiệm, kết quả chẩn đoán hình ảnh hoặc hồ sơ bệnh án đôi khi rất khó hiểu với người không có chuyên môn.

AI có thể giúp giải thích những thuật ngữ này bằng ngôn ngữ đơn giản hơn.

Người dùng cũng có thể yêu cầu AI gợi ý danh sách câu hỏi cần trao đổi với bác sĩ, hệ thống hóa diễn biến triệu chứng hoặc tóm tắt thông tin để chuẩn bị cho buổi khám.

Đây có thể là một trong những cách sử dụng AI hữu ích và ít rủi ro hơn so với yêu cầu hệ thống tự chẩn đoán bệnh.

AI cũng đang hỗ trợ chính các bác sĩ

AI trong y tế không chỉ dành cho bệnh nhân.

Nhiều hệ thống được phát triển nhằm hỗ trợ nhân viên y tế phân tích dữ liệu, đọc hình ảnh y khoa, nhận diện những dấu hiệu bất thường và hỗ trợ quá trình ra quyết định.

Trong trường hợp này, AI hoạt động như một “trợ lý” giúp bác sĩ xử lý lượng thông tin lớn, trong khi quyết định chuyên môn cuối cùng vẫn cần được đặt trong bối cảnh cụ thể của từng bệnh nhân.

Vì sao không nên xem AI là bác sĩ thật?

Điểm yếu lớn nhất khi “khám bệnh” bằng AI nằm ở chính nguồn dữ liệu đầu vào.

Khi gặp bác sĩ, người bệnh có thể được hỏi kỹ về thời điểm xuất hiện triệu chứng, mức độ đau, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, dị ứng, bệnh của người thân và nhiều yếu tố khác.

Bác sĩ còn có thể trực tiếp quan sát, thăm khám, đo các chỉ số cần thiết và chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh.

Trong khi đó, chatbot AI chủ yếu biết những gì người dùng nhập vào.

Nếu thông tin thiếu hoặc sai, câu trả lời có thể thay đổi hoàn toàn.

Chẳng hạn, một người chỉ nhập “đau ngực sau khi ăn” có thể nhận được thông tin liên quan đến trào ngược dạ dày hoặc đầy hơi. Nhưng đau ngực cũng có thể xuất hiện trong những tình trạng nghiêm trọng hơn, bao gồm bệnh lý tim mạch.

Nếu người dùng tin vào khả năng ít nghiêm trọng và trì hoãn việc đi khám, hậu quả có thể rất khác.

AI có thể đưa ra thông tin sai nhưng vẫn rất thuyết phục

Một rủi ro khác của AI tạo sinh là hệ thống có thể đưa ra câu trả lời nghe rất hợp lý nhưng không hoàn toàn chính xác.

Ngôn ngữ mạch lạc, tự tin và có vẻ chuyên môn dễ khiến người dùng đánh đồng “câu trả lời nghe thuyết phục” với “chẩn đoán đúng”.

Trong y khoa, đây là sự nhầm lẫn nguy hiểm.

Cùng một triệu chứng có thể liên quan đến rất nhiều bệnh khác nhau. Ngược lại, cùng một bệnh cũng có thể biểu hiện khác nhau giữa từng người.

Việc chẩn đoán vì vậy không đơn thuần là đối chiếu một danh sách triệu chứng rồi chọn ra căn bệnh phù hợp nhất.

Nguy hiểm nhất là hỏi AI rồi tự mua thuốc điều trị

AI có thể trở nên đặc biệt rủi ro khi người dùng chuyển từ “tham khảo thông tin” sang “tự điều trị”.

Sau khi nhận được một khả năng chẩn đoán, một số người có thể tiếp tục hỏi nên uống thuốc gì, liều bao nhiêu và trong bao lâu, sau đó tự mua thuốc mà không đi khám.

Việc này có thể dẫn đến sử dụng sai thuốc, sai liều, tương tác với thuốc đang dùng, bỏ qua chống chỉ định hoặc che lấp triệu chứng của một bệnh nghiêm trọng hơn.

Đáng lo hơn, người bệnh có thể tự ý ngưng thuốc đang được bác sĩ kê để chuyển sang phương án mà AI đề xuất.

Vì vậy, những quyết định liên quan đến kê đơn, thay đổi liều thuốc hoặc thay đổi phác đồ điều trị không nên được thực hiện chỉ dựa trên câu trả lời của một chatbot AI.

AI không có đầy đủ “bức tranh” về một người bệnh

Một bác sĩ không chỉ nhìn vào một triệu chứng riêng lẻ.

Hai người cùng đau đầu nhưng một người 20 tuổi, khỏe mạnh và người còn lại 70 tuổi, có bệnh nền tim mạch và đang sử dụng nhiều loại thuốc có thể cần được đánh giá theo hai hướng rất khác nhau.

Tuổi, giới tính, bệnh nền, tiền sử gia đình, thuốc đang dùng, kết quả xét nghiệm và diễn biến triệu chứng đều có thể ảnh hưởng đến quyết định chuyên môn.

AI có thể hỏi người dùng một số thông tin này nhưng vẫn phụ thuộc vào việc người dùng có cung cấp đầy đủ và chính xác hay không.

Đây là một trong những lý do không nên hiểu câu trả lời của AI là kết luận chẩn đoán.

Cẩn trọng khi đưa dữ liệu sức khỏe cá nhân cho AI

Bên cạnh độ chính xác, quyền riêng tư cũng là vấn đề người dùng cần quan tâm.

Dữ liệu sức khỏe thuộc nhóm thông tin cá nhân đặc biệt nhạy cảm.

Khi sử dụng một chatbot hoặc ứng dụng AI, người dùng cần cân nhắc trước khi nhập các thông tin như họ tên đầy đủ, địa chỉ, số điện thoại, số hồ sơ bệnh án, kết quả xét nghiệm có thông tin nhận dạng hoặc những dữ liệu sức khỏe riêng tư khác.

Không phải mọi ứng dụng có gắn chữ “AI” đều được thiết kế như một hệ thống y tế chuyên nghiệp hoặc có cùng tiêu chuẩn bảo mật.

Do đó, trước khi sử dụng một nền tảng để trao đổi thông tin sức khỏe, người dùng nên tìm hiểu đơn vị cung cấp, chính sách bảo mật và mục đích sử dụng dữ liệu.

Vậy bị bệnh có nên hỏi “bác sĩ AI”?

Câu trả lời phụ thuộc vào việc chúng ta hỏi AI để làm gì.

AI có thể hữu ích nếu được sử dụng để tìm hiểu kiến thức sức khỏe cơ bản, giải thích thuật ngữ, hệ thống hóa triệu chứng, chuẩn bị câu hỏi trước khi đi khám hoặc giúp người dùng nhận biết một số dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá.

Nhưng AI không nên được xem là nơi đưa ra chẩn đoán cuối cùng hoặc tự quyết định phương pháp điều trị.

Đặc biệt, người dùng không nên chỉ dựa vào AI để:

• tự xác định mình mắc bệnh gì;
• tự mua và sử dụng thuốc kê đơn;
• tự tăng, giảm hoặc ngưng thuốc đang điều trị;
• trì hoãn việc đến bệnh viện khi xuất hiện dấu hiệu nghiêm trọng;
• áp dụng các bài thuốc hoặc phương pháp điều trị chưa được kiểm chứng.

Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường kéo dài, trở nên nghiêm trọng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, việc thăm khám tại cơ sở y tế vẫn là lựa chọn cần thiết.

Cách dùng AI để hỏi sức khỏe an toàn hơn

Thay vì hỏi: “Tôi bị bệnh gì?”, người dùng có thể sử dụng AI theo hướng hỗ trợ ra quyết định.

Ví dụ, có thể hỏi: “Những nguyên nhân thường gặp của triệu chứng này là gì?”, “Tôi cần theo dõi thêm dấu hiệu nào?”, “Những dấu hiệu nào cho thấy tôi cần đi khám sớm?”, “Tôi nên chuẩn bị thông tin gì để trao đổi với bác sĩ?”

Cách đặt câu hỏi này giúp AI thực hiện đúng vai trò phù hợp hơn: cung cấp thông tin và hỗ trợ người dùng chuẩn bị cho việc chăm sóc sức khỏe, thay vì đóng vai người trực tiếp chẩn đoán và điều trị.

Với những thông tin quan trọng, người dùng cũng nên kiểm tra lại từ các nguồn y tế đáng tin cậy hoặc trao đổi trực tiếp với nhân viên y tế.

“Bác sĩ AI” nên là trợ lý, không phải người thay thế bác sĩ

AI đang mở ra nhiều cơ hội đáng chú ý trong y tế. Công nghệ có thể giúp con người tiếp cận kiến thức nhanh hơn, hỗ trợ bác sĩ xử lý lượng dữ liệu lớn và trong một số ứng dụng chuyên biệt, góp phần nâng cao khả năng phát hiện bất thường.

Nhưng một chatbot trả lời nhanh không đồng nghĩa với một bác sĩ đã được đào tạo để khám và chịu trách nhiệm cho quyết định chuyên môn.

Ranh giới quan trọng nhất nằm ở cách sử dụng.

Hỏi AI để hiểu thêm về sức khỏe có thể hữu ích. Nhưng để AI tự chẩn đoán, rồi dựa vào đó tự dùng thuốc hoặc trì hoãn việc khám bệnh lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.

Trong y tế, AI phù hợp nhất khi đóng vai trò một công cụ hỗ trợ. Còn với những quyết định có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng, bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn vẫn giữ vai trò không thể thay thế.