Trong hai ngày 30–31/7/2026 tại Hà Nội, Ban Thư ký APEC 2027, Bộ Ngoại giao Việt Nam phối hợp với Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể thuộc Bộ Tài chính tổ chức “Hội thảo APEC về thúc đẩy chuyển đổi số cho doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa trong bối cảnh phát triển của trí tuệ nhân tạo”.

Hội thảo là sáng kiến do Việt Nam đề xuất trong khuôn khổ Nhóm công tác APEC về doanh nghiệp nhỏ và vừa, hướng tới thúc đẩy hợp tác khu vực về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và chuẩn bị cho Năm APEC Việt Nam 2027.

Điểm được nhấn mạnh xuyên suốt tại hội thảo là cuộc đua AI hiện nay không chỉ nằm ở việc ai xây dựng được mô hình lớn hơn, chip mạnh hơn hay trung tâm dữ liệu quy mô hơn. Với phần lớn nền kinh tế, bài toán quan trọng hơn là doanh nghiệp có thực sự đưa được AI vào hoạt động kinh doanh hay không.

Doanh nghiệp nhỏ chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp APEC

Phát biểu tại hội thảo, Thứ trưởng Thường trực Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Vũ, Trưởng Ban Thư ký Quốc gia APEC 2027, nhấn mạnh doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSME) luôn đóng vai trò quan trọng đối với tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và tạo việc làm.

Nhóm này hiện chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp trong khu vực APEC.

Đối với Việt Nam, phát triển kinh tế tư nhân và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực MSME được xác định là một trong những ưu tiên trong giai đoạn phát triển mới.

Mục tiêu không chỉ là giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ mà còn phải biến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thành động lực tăng trưởng thực tế.

Việt Nam vì vậy mong muốn tăng cường hợp tác với các nền kinh tế APEC trong chuyển giao công nghệ, chia sẻ kinh nghiệm, phát triển nguồn nhân lực số và xây dựng hệ sinh thái thuận lợi để MSME khai thác hiệu quả AI.

AI không thể chuyển đổi nền kinh tế nếu doanh nghiệp nhỏ đứng ngoài cuộc

Một trong những thông điệp đáng chú ý nhất tại hội thảo đến từ bà Jan De Silva, Đồng Chủ tịch Canada, Hội đồng Kinh doanh Canada – ASEAN và đại diện Canada tại Hội đồng Tư vấn Kinh doanh APEC.

Theo bà, AI sẽ không tạo ra sự chuyển đổi kinh tế chỉ vì một số tập đoàn lớn xây dựng được những công nghệ đặc biệt mạnh.

“AI sẽ chuyển đổi nền kinh tế khi hàng triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ quyết định sử dụng nó”, bà Jan De Silva nhận định.

Đây là một thay đổi đáng chú ý trong cách nhìn về cuộc đua AI.

Trong vài năm qua, sự chú ý của thị trường chủ yếu tập trung vào những công ty có khả năng xây dựng các mô hình AI hàng đầu. Nhưng xét về tác động kinh tế, hàng triệu doanh nghiệp đưa AI vào hoạt động hằng ngày mới là yếu tố có thể tạo ra thay đổi lớn về năng suất.

Nếu một cửa hàng nhỏ có thể dùng AI để chăm sóc khách hàng, một doanh nghiệp sản xuất có thể tối ưu tồn kho, một công ty dịch vụ có thể tự động hóa báo cáo và một doanh nghiệp xuất khẩu có thể sử dụng AI để tiếp cận thị trường quốc tế, hiệu ứng tích lũy trên toàn nền kinh tế sẽ rất lớn.

Khoảng cách AI giữa doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ vẫn đáng kể

Dù khả năng tiếp cận AI đã được cải thiện nhanh chóng, MSME vẫn gặp nhiều rào cản.

Các đại biểu tại hội thảo chỉ ra những khó khăn phổ biến gồm hạn chế về vốn đầu tư, thiếu nhân lực có kỹ năng số, hạ tầng công nghệ chưa đồng đều và đặc biệt là chưa biết bắt đầu ứng dụng AI từ đâu.

Bà Jan De Silva cho rằng AI hiện đã dễ tiếp cận hơn nhiều so với trước.

Vấn đề lớn không còn chỉ là doanh nghiệp có mua được công nghệ hay không, mà là doanh nghiệp có đủ kỹ năng để sử dụng công nghệ, có tin tưởng AI và có khả năng biến AI thành giá trị kinh doanh thực sự hay không.

Theo ông Yang Seung-Uk, chuyên gia cao cấp thuộc OECD, tốc độ ứng dụng AI trong nhóm MSME đã tăng mạnh trong những năm gần đây và gần như tăng gấp ba chỉ trong hai năm.

Sự phổ biến của AI tạo sinh với chi phí thấp giúp quá trình ứng dụng dễ dàng hơn.

Tuy nhiên, khoảng cách với doanh nghiệp lớn vẫn còn rõ rệt.

Doanh nghiệp lớn hiện áp dụng AI nhanh hơn doanh nghiệp nhỏ trên ba lần. Theo các chuyên gia, khoảng cách này thậm chí lớn hơn so với nhiều công nghệ đột phá trước đây.

Chỉ 8% doanh nghiệp nhỏ tích hợp AI vào hoạt động cốt lõi

Một điểm đáng chú ý là việc “đang sử dụng AI” không đồng nghĩa AI đã thực sự trở thành một phần trong hoạt động doanh nghiệp.

Theo số liệu OECD được trình bày tại hội thảo, khoảng 30% MSME có giải pháp AI độc lập và khoảng 26% đã sử dụng AI tạo sinh.

Tuy nhiên, chỉ khoảng 8% doanh nghiệp đã tích hợp AI thành công vào lõi hoạt động.

Khoảng cách này cho thấy phần lớn doanh nghiệp vẫn đang ở giai đoạn thử nghiệm.

Họ có thể dùng chatbot để soạn email, viết nội dung marketing hoặc tổng hợp dữ liệu, nhưng chưa kết nối AI với các quy trình quan trọng như bán hàng, kế toán, chăm sóc khách hàng, quản lý chuỗi cung ứng hay hỗ trợ ra quyết định.

Đây mới là bước khó nhất của chuyển đổi số.

Bởi việc mua hoặc đăng ký một công cụ AI tương đối dễ. Điều khó hơn là thay đổi quy trình vận hành để công nghệ tạo ra năng suất thực tế.

Áp lực cạnh tranh đang buộc doanh nghiệp phải nghĩ đến AI

Một trong những động lực lớn nhất thúc đẩy MSME sử dụng AI hiện nay không phải phong trào công nghệ mà là sức ép từ đối thủ cạnh tranh.

Theo OECD, khoảng một nửa số MSME cho rằng họ có nguy cơ bị tụt lại phía sau nếu không tăng cường sử dụng AI.

Tâm lý này đặc biệt mạnh ở những doanh nghiệp đã từng áp dụng AI và nhìn thấy lợi ích công nghệ mang lại.

Nếu đối thủ có thể xử lý đơn hàng nhanh hơn, sản xuất nội dung marketing với chi phí thấp hơn, phân tích khách hàng tốt hơn hoặc tự động hóa nhiều tác vụ nội bộ, doanh nghiệp không áp dụng AI sẽ phải đối mặt với bất lợi về chi phí.

Do đó, AI đang dần chuyển từ một lựa chọn “có thì tốt” thành một yếu tố cạnh tranh.

AI có thể giúp MSME tăng năng suất nhưng không phải “cài vào là chạy”

Theo ông Yang Seung-Uk, AI có tiềm năng cải thiện đáng kể năng suất của doanh nghiệp nhỏ.

Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng AI có thể góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trưởng năng suất lao động trong thập kỷ tới.

Tuy nhiên, lợi ích này không tự động xuất hiện.

Doanh nghiệp còn phải đầu tư vào kỹ năng nhân sự, thay đổi tổ chức, cải thiện hạ tầng số và xây dựng quy trình phù hợp.

Điều này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp nhỏ bởi nguồn lực luôn hạn chế.

Một doanh nghiệp không nhất thiết phải đầu tư ngay một hệ thống AI phức tạp. Thay vào đó, cách tiếp cận phù hợp có thể là xác định những công việc có tính lặp lại, tốn nhiều thời gian nhưng giá trị gia tăng thấp để ưu tiên tự động hóa trước.

Ví dụ, AI có thể hỗ trợ tổng hợp báo cáo, chăm sóc khách hàng cơ bản, phân tích phản hồi, lên nội dung, xử lý tài liệu hoặc hỗ trợ đội ngũ bán hàng.

Khi hiệu quả được chứng minh, doanh nghiệp mới tiếp tục mở rộng sang các quy trình phức tạp hơn.

Việt Nam đang đứng trước “thời điểm vàng” để MSME ứng dụng AI

Từ góc nhìn doanh nghiệp Việt Nam, bà Hằng Phạm, nhà sáng lập và CEO 5S Media, nhận định đây là “thời điểm vàng” để MSME tăng tốc nhờ AI và chuyển đổi số.

Theo bà, cơ hội đến từ ba yếu tố chính: chính sách hỗ trợ của Chính phủ, tốc độ phổ cập AI ngày càng nhanh và khả năng thích ứng linh hoạt của doanh nghiệp nhỏ.

Việt Nam đang đặt mục tiêu đưa kinh tế số đóng góp 30% GDP vào năm 2030.

Song song với đó là nhiều chương trình hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, trong đó có các chương trình hướng tới khoảng 500.000 MSME và hỗ trợ hàng trăm nghìn doanh nghiệp tiếp cận ứng dụng AI.

Nếu được triển khai hiệu quả, đây có thể trở thành nền tảng giúp khu vực doanh nghiệp nhỏ giảm khoảng cách công nghệ với các doanh nghiệp lớn.

AI có thể tạo “hiệu ứng nhân bản” cho chủ doanh nghiệp nhỏ

Một lợi thế đáng chú ý của AI đối với MSME là khả năng giúp một người thực hiện khối lượng công việc lớn hơn trước.

Trong doanh nghiệp nhỏ, chủ doanh nghiệp hoặc CEO thường phải đồng thời đảm nhiệm nhiều vai trò: bán hàng, marketing, quản lý nhân sự, chăm sóc khách hàng và theo dõi tài chính.

Theo bà Hằng Phạm, AI có thể tạo ra “hiệu ứng nhân bản” đối với người điều hành.

Một CEO có thể sử dụng AI để tổng hợp số liệu, chuẩn bị nội dung, phân tích thị trường, hỗ trợ ra quyết định hoặc theo dõi nhiều công việc cùng lúc.

Nếu được sử dụng đúng cách, AI vì vậy không nhất thiết thay thế con người mà có thể khuếch đại năng suất của đội ngũ nhỏ.

Đây chính là lợi thế rất lớn với MSME, nơi việc tuyển thêm một nhân sự chuyên môn đôi khi tạo ra chi phí đáng kể.

Doanh nghiệp nhỏ không cần chạy theo AI mạnh nhất

Một sai lầm phổ biến là cho rằng muốn chuyển đổi số bằng AI, doanh nghiệp phải sử dụng những mô hình tiên tiến nhất hoặc xây dựng hạ tầng phức tạp.

Trong thực tế, nhu cầu của phần lớn MSME đơn giản hơn nhiều.

Một cửa hàng bán lẻ có thể chỉ cần AI hỗ trợ chăm sóc khách hàng và viết nội dung.

Một công ty logistics có thể cần tối ưu lịch trình và xử lý chứng từ.

Một doanh nghiệp xuất khẩu có thể sử dụng AI để dịch tài liệu, nghiên cứu thị trường và xây dựng nội dung bán hàng.

Do đó, bài toán quan trọng không phải “AI nào mạnh nhất?” mà là “AI giải quyết được vấn đề gì cho doanh nghiệp với chi phí hợp lý?”.

Đây cũng là lý do các chuyên gia cho rằng cuộc đua quan trọng nhất trong giai đoạn tới là cuộc đua ứng dụng, không chỉ là cuộc đua mô hình.

AI có thể làm rộng thêm khoảng cách giữa các doanh nghiệp

Làn sóng AI đồng thời chứa đựng một rủi ro khác.

Nếu chỉ những doanh nghiệp lớn đủ tiền, nhân lực và dữ liệu để khai thác AI hiệu quả, công nghệ có thể khiến khoảng cách cạnh tranh ngày càng lớn.

Doanh nghiệp sử dụng AI tốt sẽ tiếp tục giảm chi phí, tăng tốc độ và mở rộng thị trường.

Doanh nghiệp không sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả có nguy cơ tụt lại nhanh hơn.

Theo bà Jan De Silva, sự thành công của MSME sẽ quyết định AI trở thành động lực cho một nền kinh tế năng suất và bao trùm hơn hay lại trở thành yếu tố làm gia tăng khoảng cách.

Đây là lý do vai trò của chính sách công đặc biệt quan trọng.

Không chỉ hỗ trợ doanh nghiệp mua công nghệ, các chương trình chuyển đổi số còn cần tập trung vào đào tạo kỹ năng, xây dựng tiêu chuẩn, an toàn dữ liệu và chia sẻ những mô hình triển khai thực tế.

Từ “có AI” đến “AI tạo ra tiền” là khoảng cách lớn nhất

Ở góc độ doanh nghiệp, mục tiêu cuối cùng của chuyển đổi số không phải sở hữu nhiều công cụ hơn.

Điều doanh nghiệp quan tâm vẫn là doanh thu, lợi nhuận, năng suất và khả năng cạnh tranh.

Một chatbot được mua nhưng không ai sử dụng không tạo ra giá trị.

Một phần mềm AI tốn hàng trăm triệu đồng nhưng chỉ giúp tiết kiệm vài giờ mỗi tháng cũng khó được xem là một khoản đầu tư hiệu quả.

Do đó, doanh nghiệp cần gắn việc triển khai AI với những chỉ số cụ thể như thời gian xử lý công việc giảm bao nhiêu, chi phí nhân sự tiết kiệm thế nào, số khách hàng phục vụ tăng ra sao hoặc doanh thu có được cải thiện hay không.

Đây cũng chính là bước phân biệt giữa “thử AI” và “chuyển đổi bằng AI”.

Cuộc đua AI thực sự sẽ được quyết định bởi hàng triệu doanh nghiệp nhỏ

Những tập đoàn công nghệ có thể tạo ra các mô hình AI mạnh nhất thế giới, nhưng tác động kinh tế thực sự của công nghệ sẽ phụ thuộc vào mức độ phổ biến của nó trong hoạt động sản xuất và kinh doanh.

Với hơn 97% doanh nghiệp tại APEC thuộc nhóm siêu nhỏ, nhỏ và vừa, đây là lực lượng quyết định AI có trở thành công nghệ tạo ra tăng trưởng diện rộng hay chỉ mang lại lợi ích cho một nhóm doanh nghiệp lớn.

Đối với Việt Nam, thời điểm hiện tại mở ra một cơ hội đáng chú ý.

Chi phí sử dụng AI đang giảm, công cụ dễ tiếp cận hơn và chính sách hỗ trợ chuyển đổi số ngày càng rõ nét. Nhưng để biến cơ hội thành tăng trưởng thực sự, MSME cần vượt qua bước quan trọng nhất: từ biết đến AI sang biết cách sử dụng AI để tạo ra giá trị kinh doanh.

Bởi cuộc đua AI trong nền kinh tế cuối cùng có thể không được quyết định bởi quốc gia nào sở hữu nhiều mô hình lớn nhất, mà bởi quốc gia nào giúp được nhiều doanh nghiệp nhất sử dụng AI thành công.