Hội thảo khoa học cấp quốc gia “Chủ nghĩa Tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ- những vấn đề lý luận và thực tiễn”

Hội thảo do GS.TS Nguyễn Xuân Thắng – Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương; PGS.TS Đoàn Minh Huấn – Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy, Phó Giám đốc Thường trực Học viện; và PGS.TS Nguyễn Mạnh Hùng – Phó Giám đốc Học viện, Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương đồng chủ trì.

Công nghệ số làm biến đổi sâu sắc cấu trúc kinh tế – xã hội toàn cầu

Phát biểu khai mạc hội thảo, GS.TS Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh: Hội thảo có ý nghĩa đặc biệt quan trọng cả về phương diện lý luận và thực tiễn, góp phần nhận diện những biến đổi căn bản của chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội trong bối cảnh cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại, từ đó phục vụ việc hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Theo GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, với hạt nhân là công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật, tự động hóa thông minh và công nghệ siêu lượng tử, cuộc cách mạng công nghệ hiện nay đang làm thay đổi căn bản chất lượng của lực lượng sản xuất, phương thức tổ chức sản xuất – phân phối, đồng thời tái cấu trúc quyền lực kinh tế – xã hội trên phạm vi toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, cả chủ nghĩa tư bản và chủ nghĩa xã hội đều buộc phải vận động, điều chỉnh và tái cấu trúc để thích ứng với trình độ phát triển mới của lực lượng sản xuất. Từ thực tiễn này, hai mô hình phát triển đang được giới nghiên cứu đặc biệt quan tâm là chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và chủ nghĩa xã hội công nghệ.

Chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số và quyền lực mới của dữ liệu

Tại hội thảo, nhiều ý kiến phân tích cho rằng chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số phản ánh sự phát triển vượt bậc của công nghệ trong quá trình tích tụ và tập trung tư bản, qua đó xác lập quyền lực mới của các tập đoàn công nghệ toàn cầu.

Một đặc trưng nổi bật của mô hình này là tư nhân hóa dữ liệu và tri thức. Dữ liệu – vốn được tạo ra từ hoạt động xã hội hóa rộng lớn của hàng tỷ con người – trở thành tư liệu sản xuất thuộc sở hữu của các tập đoàn tư nhân. Trong mô hình đó, dữ liệu không chỉ là thông tin mà còn là tài nguyên chiến lược, mang lại nguồn lợi nhuận khổng lồ, tạo rào cản kiểm soát thị trường, chi phối các nền kinh tế và củng cố vị thế độc quyền.

GS.TS Nguyễn Xuân Thắng, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Chủ nghĩa xã hội công nghệ: phát triển công nghệ vì con người

Ngược lại, các tham luận cũng khẳng định chủ nghĩa xã hội công nghệ đặt trọng tâm vào việc phát triển và ứng dụng công nghệ vì con người, vì tiến bộ và công bằng xã hội.

Khác với logic tư nhân hóa dữ liệu của chủ nghĩa tư bản kỹ thuật số, chủ nghĩa xã hội công nghệ coi dữ liệu, tri thức và công nghệ cốt lõi là tài sản xã hội, được quản lý và khai thác nhằm phục vụ lợi ích chung. Mô hình này xuất phát từ mục tiêu căn bản của chủ nghĩa xã hội: bảo đảm con người được thụ hưởng thành quả phát triển, trong khi công nghệ – với đặc tính chi phí thấp hoặc tiệm cận miễn phí – có khả năng đáp ứng nhu cầu của đông đảo nhân dân.

Các đại biểu nhấn mạnh, trong chủ nghĩa xã hội công nghệ, vai trò của thị trường và doanh nghiệp vẫn được khẳng định, nhưng đồng thời phải đề cao vai trò điều tiết, định hướng và bảo đảm công bằng của Nhà nước. Dữ liệu cá nhân được bảo vệ như một quyền cơ bản của công dân; dữ liệu công được sử dụng để nâng cao chất lượng dịch vụ công, hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng và thúc đẩy phát triển bao trùm, thay vì trở thành công cụ tích lũy lợi nhuận cho một nhóm lợi ích hạn hẹp.