Đổi mới pháp luật để bắt kịp xu thế phát triển

Sáng 6/3, Bộ Tư pháp phối hợp với Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề “Đổi mới tư duy xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng nhu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”.

Tại hội thảo, Trưởng Ban Nội chính Trung ương Phan Đình Trạc nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phù hợp với yêu cầu phát triển trong bối cảnh hiện nay. Ông khẳng định hệ thống pháp luật cần đảm bảo các nguyên tắc: dân chủ, công bằng, nhân đạo, đồng bộ, minh bạch, ổn định, khả thi và dễ tiếp cận.

Pháp luật không chỉ đóng vai trò quản lý nhà nước mà còn phải thúc đẩy sáng tạo, khai thông nguồn lực, khuyến khích những cá nhân, tổ chức dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung. Đồng thời, việc hoàn thiện hành lang pháp lý cũng phải tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân phát triển, đóng góp vào sự tăng trưởng kinh tế bền vững.

Đảm bảo tính Đảng trong xây dựng và thi hành pháp luật

Trưởng Ban Nội chính Trung ương nhấn mạnh sự lãnh đạo toàn diện của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật. Đảng không chỉ định hướng về mặt chủ trương, đường lối mà còn giám sát việc thể chế hóa các quy định nhằm đảm bảo thượng tôn pháp luật, kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng và lợi ích nhóm.

Một nguyên tắc quan trọng được ông Phan Đình Trạc nhấn mạnh là “đưa cuộc sống vào pháp luật trước khi đưa pháp luật vào cuộc sống”. Điều này đòi hỏi sự thay đổi tư duy trong quản lý, không để xảy ra tình trạng “không quản được thì cấm”. Thay vào đó, cần áp dụng phương pháp quản lý theo kết quả, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp.

Trưởng Ban Nội chính Trung ương Phan Đình Trạc

Xây dựng hành lang pháp lý cho AI, tiền kỹ thuật số và các vấn đề mới

Một trong những điểm nhấn quan trọng của hội thảo là yêu cầu đổi mới chính sách hình sự, tạo hành lang pháp lý cho các lĩnh vực mới và phi truyền thống như:

• Trí tuệ nhân tạo (AI)
• Công nghệ lượng tử
• Kinh tế số
• Tiền kỹ thuật số
• Già hóa dân số
• Ô nhiễm môi trường

Những vấn đề này đang tác động mạnh mẽ đến nền kinh tế – xã hội, đòi hỏi hệ thống pháp luật phải có những quy định linh hoạt, kịp thời và phù hợp.

Đổi mới cách thức xây dựng Luật – Loại bỏ những Luật không còn phù hợp

Theo Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương Nguyễn Xuân Thắng, để đáp ứng xu hướng phát triển mới, tư duy pháp luật cần chuyển từ quản lý sang quản trị, từ bị động sang chủ động, tập trung điều chỉnh kịp thời các vấn đề cấp thiết.

Ông cũng nhấn mạnh đến việc cải cách cơ chế xây dựng luật, bao gồm:

• Áp dụng cơ chế “một luật sửa nhiều luật” để khắc phục tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn trong hệ thống pháp luật.
• Dám thay thế, loại bỏ những luật không còn phù hợp, thay vì chỉ sửa đổi, bổ sung.
• Xây dựng các luật mới với cách tiếp cận hiện đại, linh hoạt để đáp ứng nhu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Chủ tịch Hội đồng lý luận Trung ương, Giám đốc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh Nguyễn Xuân Thắng

Thúc đẩy ứng dụng AI và phát triển nền tảng số Quốc Gia

Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, Trưởng Ban Nội chính Trung ương cũng nhấn mạnh vai trò của trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số quốc gia trong công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Việc phát triển cơ sở dữ liệu quốc gia cần đảm bảo tính thống nhất, liên thông và khai thác hiệu quả.

Ngoài ra, ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của kỹ năng soạn thảo văn bản pháp luật. Một hệ thống pháp luật chất lượng cao không chỉ đòi hỏi nội dung chính sách phù hợp mà còn phải đảm bảo ngôn ngữ pháp lý chặt chẽ, trong sáng, dễ hiểu, dễ thực thi.

Việc đổi mới chính sách hình sự và xây dựng hành lang pháp lý cho AI, tiền kỹ thuật số là xu hướng tất yếu để Việt Nam bắt kịp sự phát triển của thế giới. Điều này đòi hỏi một tư duy pháp luật mới, linh hoạt và phù hợp với thực tiễn, giúp tạo dựng một môi trường pháp lý minh bạch, công bằng và tiên tiến, thúc đẩy sáng tạo và phát triển kinh tế – xã hội bền vững.