Mặc dù không xếp toàn bộ lĩnh vực công nghiệp công nghệ số vào danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư năm 2020, Dự thảo vẫn đặt ra những yêu cầu pháp lý riêng mà doanh nghiệp cần đáp ứng khi tham gia hoạt động trong lĩnh vực này. Việc đánh giá kỹ lưỡng các quy định dự kiến về điều kiện kinh doanh là cần thiết để doanh nghiệp chủ động chuẩn bị năng lực pháp lý và vận hành phù hợp khi Luật chính thức có hiệu lực.

Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số – Bước đi chiến lược của Việt Nam trong kỷ nguyên số

Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, Việt Nam đã và đang từng bước hoàn thiện hành lang pháp lý để điều tiết, hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển của ngành công nghiệp công nghệ số. Việc xây dựng và ban hành một hành lang pháp lý thống nhất, minh bạch cho lĩnh vực công nghệ số là yêu cầu cấp thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững và hiệu quả.

Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số được kỳ vọng sẽ tạo khung pháp lý toàn diện, đồng bộ cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung ứng dịch vụ trong lĩnh vực công nghệ số. Qua đó, Dự thảo Luật sẽ định hình ngành công nghiệp chiến lược này, đóng góp lớn vào tăng trưởng kinh tế và bảo đảm an ninh, chủ quyền số quốc gia. Việc ban hành Luật sẽ thay thế các quy định còn rời rạc, hướng tới tạo điều kiện phát triển thuận lợi cho doanh nghiệp công nghệ số trong và ngoài nước.

Điều kiện kinh doanh mới dự kiến áp dụng cho doanh nghiệp số

Dự thảo Luật đề xuất áp dụng một số điều kiện kinh doanh đặc thù cho các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ và bảo vệ quyền lợi người dùng. Các điều kiện này bao gồm, nhưng không giới hạn ở:

• Yêu cầu về năng lực kỹ thuật: Doanh nghiệp phải đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật tối thiểu liên quan đến sản phẩm, dịch vụ công nghệ số (ví dụ: phần mềm, nền tảng số, hệ thống điện toán đám mây). Các tiêu chuẩn này nhằm đảm bảo chất lượng, tính ổn định và khả năng tương thích của sản phẩm, dịch vụ trên thị trường.
• Điều kiện về nhân sự: Doanh nghiệp cần có đội ngũ kỹ thuật, chuyên gia với chứng chỉ, bằng cấp phù hợp, đảm bảo năng lực vận hành an toàn, ổn định hệ thống công nghệ. Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực yêu cầu chuyên môn cao và có tác động lớn đến xã hội.

Bên cạnh các điều kiện chung trên, Dự thảo Luật cũng đề cập đến những điều kiện cụ thể hơn đối với doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực cốt lõi và chiến lược:

• Lĩnh vực sản xuất, phát triển phần mềm lõi, hệ điều hành, công cụ lập trình: Yêu cầu về đội ngũ kỹ sư có trình độ chuyên môn cao, đảm bảo năng lực nghiên cứu – phát triển (R&D) độc lập.
• Lĩnh vực khai thác và xử lý dữ liệu lớn (Big Data), cung cấp nền tảng trí tuệ nhân tạo (AI): Các điều kiện về cơ sở hạ tầng lưu trữ dữ liệu, an ninh mạng, cũng như cam kết tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân theo quy định của pháp luật hiện hành (như Nghị định số 13/2023/NĐ-CP).
• Lĩnh vực công nghiệp sản xuất sản phẩm phần cứng, phần mềm hoặc thiết bị số có ứng dụng công nghệ lõi: Yêu cầu được cấp phép thử nghiệm, kiểm định chất lượng theo tiêu chuẩn quốc gia hoặc quốc tế tương ứng để đảm bảo an toàn và hiệu suất.
• Lĩnh vực công nghiệp bán dẫn: Đây là ngành công nghiệp mang tính vĩ mô và tác động lớn đến nhiều mặt kinh tế – xã hội. Việc phát triển và hoạt động trong lĩnh vực này cần gắn liền với phát triển công nghiệp điện tử và chuyển đổi số. Đồng thời, cần tận dụng nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm bán dẫn chuyên dụng cho AI để thúc đẩy và tạo cơ hội cho doanh nghiệp. Phát triển nguồn nhân lực đồng thời cả chiều rộng và chiều sâu, bao gồm nhân tài và nhân lực chất lượng cao, là ưu tiên hàng đầu và là yếu tố quyết định để tự chủ, trở thành trung tâm nhân lực bán dẫn toàn cầu có khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực cho tất cả các công đoạn trong hoạt động bán dẫn.

Các nghĩa vụ pháp lý đi kèm khi doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ số

Cùng với điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp công nghệ số còn phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ pháp lý được quy định tại Dự thảo Luật, tiêu biểu như:

Nghĩa vụ bảo đảm an toàn, an ninh mạng

Doanh nghiệp có trách nhiệm bảo đảm an toàn và an ninh mạng trong toàn bộ hoạt động của mình, bao gồm triển khai biện pháp kỹ thuật phòng ngừa, giám sát rủi ro mạng, và sẵn sàng phối hợp với cơ quan chức năng trong việc xử lý sự cố mạng hoặc điều tra an ninh mạng. Doanh nghiệp có thể phải xây dựng hệ thống an ninh mạng nội bộ đạt tiêu chuẩn, kiểm định định kỳ và báo cáo kết quả lên Bộ Thông tin và Truyền thông hoặc cơ quan có thẩm quyền. Một trong những văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh vấn đề này là Luật An ninh mạng 2018, doanh nghiệp cần thực hiện đúng và tuân thủ.

Nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu thuộc về quốc gia

Một nghĩa vụ quan trọng khác là bảo vệ dữ liệu cá nhân và dữ liệu thuộc về quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi của nền kinh tế số. Doanh nghiệp phải phân loại, lưu trữ và xử lý dữ liệu cá nhân theo quy định của Nghị định 13/2023/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân và các văn bản có liên quan.

Ngoài ra, đối với dữ liệu có yếu tố quốc phòng, an ninh hoặc có giá trị kinh tế lớn, doanh nghiệp phải tuân thủ quy định về lưu trữ và không được phép chuyển dữ liệu ra nước ngoài khi chưa được phép.

Nghĩa vụ cam kết đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo

Dự thảo luật cũng đặt ra yêu cầu doanh nghiệp phải cam kết đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo, thông qua việc duy trì tỷ lệ chi tiêu hợp lý cho hoạt động R&D, đăng ký sáng chế, sở hữu trí tuệ, hoặc hợp tác với các đơn vị nghiên cứu trong và ngoài nước.

Nghĩa vụ này nhằm khuyến khích doanh nghiệp không ngừng nâng cao năng lực công nghệ, bắt kịp xu thế quốc tế và góp phần hình thành hệ sinh thái công nghệ số bền vững. Tất cả các nghĩa vụ trên, nếu không được tuân thủ đầy đủ, có thể dẫn đến hậu quả pháp lý nghiêm trọng như bị xử phạt hành chính, thu hồi giấy phép, tạm đình chỉ hoạt động hoặc bị truy cứu trách nhiệm dân sự, hình sự tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Doanh nghiệp phải cam kết đầu tư cho nghiên cứu và đổi mới sáng tạo

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì nếu dự thảo này được thông qua?

Rà soát và điều chỉnh chính sách pháp lý nội bộ

Để chuẩn bị cho việc áp dụng Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số (khi được thông qua), các doanh nghiệp công nghệ cần rà soát và điều chỉnh chính sách pháp lý nội bộ như sau:

• Xác định lĩnh vực luật tác động: Luật này sẽ tập trung vào các ngành công nghiệp công nghệ số như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, IoT, blockchain… Doanh nghiệp cần xem xét liệu mình thuộc nhóm đối tượng chịu tác động trực tiếp nào để từ đó có sự thay đổi về chính sách pháp lý phù hợp.
• Cập nhật quy định pháp luật và thuật ngữ pháp lý: Điều chỉnh chính sách pháp lý và đảm bảo các thuật ngữ như “dữ liệu số”, “nền tảng số”, “công nghệ số”… được hiểu đúng theo quy định mới.

Đầu tư vào bảo mật và quản lý dữ liệu

Doanh nghiệp công nghệ cần đầu tư vào bảo mật và quản lý dữ liệu, đồng thời điều chỉnh chính sách về dữ liệu và bảo mật phù hợp theo quy định Luật Công nghiệp công nghệ số:

• Tuân thủ quy định về quản lý dữ liệu: Doanh nghiệp có trách nhiệm đảm bảo an toàn dữ liệu số đầu vào và dữ liệu số đầu ra tuân thủ các quy định pháp luật về dữ liệu và dữ liệu cá nhân.
• Có trách nhiệm tự đánh giá và công bố chất lượng dữ liệu số của “chính mình” trong sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.
• Tổ chức, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số định kỳ 6 tháng hoặc theo yêu cầu của cơ quan quản lý nhà nước có trách nhiệm cung cấp thông tin về hoạt động công nghiệp công nghệ số bảo đảm chính xác, đầy đủ, kịp thời trên Hệ thống quản lý, thúc đẩy công nghiệp công nghệ số quốc gia.
• Doanh nghiệp cần minh bạch về chính sách lưu trữ, xử lý dữ liệu khách hàng, điều khoản hợp đồng với đối tác về chia sẻ dữ liệu.

Nâng cao nhận thức pháp lý cho đội ngũ nhân sự

Việc nâng cao nhận thức pháp lý cho đội ngũ nhân sự cũng là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp công nghệ tuân thủ pháp luật, giảm thiểu rủi ro và tận dụng cơ hội từ các quy định mới tại Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số.

Doanh nghiệp cần tổ chức những buổi đào tạo và phổ cập với đội ngũ nhân sự về quy định mới trong lĩnh vực công nghệ số được nêu tại Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số. Từ đó nâng cao nhận thức hiểu biết về sự thay đổi đối với lĩnh vực công nghệ số.

Đối với những ngành công nghệ mới, các doanh nghiệp cần hỗ trợ đội ngũ nhân sự trong việc tiếp cần, tìm hiểu, và đào tạo kỹ lưỡng, tránh trường hợp ứng dụng công nghệ mới một cách thiếu hiểu biết gây ra thiệt hại,.. hoặc vi phạm quy định pháp luật.

Tận dụng cơ hội từ chính sách hỗ trợ doanh nghiệp

Tại Điều 4 Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số đã nêu rõ các chính sách hỗ trợ phát triển công nghiệp công nghệ số được Nhà nước thực hiện bao gồm:

• Ưu đãi về đất đai, thuế, tài chính, đầu tư và các cơ chế ưu đãi khác để phát triển ngành công nghiệp công nghệ số nhằm phát huy vai trò nền tảng cho phát triển các ngành công nghiệp khác, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. Trong đó, tập trung chú trọng và có chính sách ưu đãi đặc biệt để thu hút đầu tư phát triển công nghệ số mới như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây, internet vạn vật, chuỗi khối, thực tại ảo/thực tại tăng cường và các công nghệ số mới khác.
• Khuyến khích phát triển công nghiệp công nghệ số theo hướng bền vững theo mô hình kinh tế tuần hoàn, giảm tiêu hao năng lượng, giảm phát thải, giảm thiểu tác động xấu đến môi trường, sản xuất sản phẩm, dịch vụ công nghệ số thân thiện với môi trường, hài hoà với tiêu chuẩn của các nước có nền công nghiệp tiên tiến, phát triển trên thế giới.
• Huy động các nguồn lực đầu tư cho nghiên cứu, thiết kế và làm chủ công nghệ trong ngành công nghiệp công nghệ số; nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp công nghệ số, tham gia vào những khâu có giá trị gia tăng cao trong chuỗi giá trị toàn cầu. Tập trung nguồn lực để phát triển một số sản phẩm công nghệ số trọng điểm, trọng yếu.
• Tập trung đầu tư phát triển nguồn nhân lực công nghiệp công nghệ số; áp dụng cơ chế, chính sách ưu đãi đặc biệt để đào tạo, thu hút, sử dụng có hiệu quả nhân lực công nghiệp công nghệ số; tăng cường chính sách đặt hàng đào tạo và thực hiện hỗ trợ tài chính của Nhà nước đối với cơ sở đào tạo và người học.
• Tạo điều kiện phát triển thị trường công nghiệp công nghệ số.
• Chủ động, tích cực hội nhập quốc tế về công nghiệp công nghệ số.

Với những sự ưu đãi và hỗ trợ trên, Luật Công nghiệp công nghệ số được xem là nền tảng pháp lý mạnh mẽ để giúp doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam phát triển nhanh chóng, đáp ứng yêu cầu của quá trình chuyển đổi số quốc gia.

Cơ hội và thách thức từ góc nhìn pháp lý dành cho doanh nghiệp công nghệ

Cơ hội

Trước hết, về mặt tích cực, luật sẽ tạo ra một hành lang pháp lý thống nhất, rõ ràng và chuyên biệt cho hoạt động của doanh nghiệp công nghệ số, thay vì phải áp dụng rải rác nhiều văn bản dưới luật như hiện nay.

Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư, đặc biệt trong các lĩnh vực mang tính chiến lược như phần mềm lõi, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp bán dẫn, mà còn góp phần tăng cường năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu, cũng như quy định chuyên ngành sẽ là yếu tố quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, tạo niềm tin với nhà đầu tư, đối tác và người tiêu dùng – đặc biệt trong xu thế toàn cầu hóa dữ liệu và kinh tế số xuyên biên giới.

Tuân thủ tiêu chuẩn về an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín

Thách thức

Tuy nhiên, đi kèm với cơ hội là không ít thách thức pháp lý mà doanh nghiệp cần nghiêm túc đánh giá. Một trong những thách thức lớn nhất đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ là khi phải đầu tư vào hệ thống an toàn bảo mật thông tin, thuê chuyên gia pháp lý công nghệ, hoặc xây dựng bộ máy kiểm soát tuân thủ nội bộ. Ngoài ra, sự phức tạp của hệ thống pháp luật mới, với nhiều khái niệm kỹ thuật chuyên sâu như “công nghệ lõi”, “chuỗi cung ứng dữ liệu”, “nền tảng số độc lập”, có thể tạo ra rào cản trong quá trình hiểu và áp dụng đúng quy định. Không những vậy, doanh nghiệp hoạt động xuyên biên giới còn phải đối mặt với nguy cơ bị xử lý nếu vi phạm nghĩa vụ đăng ký, đại diện pháp lý, hoặc lưu trữ dữ liệu nội địa, đặc biệt trong các lĩnh vực có ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Do đó, trong bối cảnh pháp lý thay đổi nhanh chóng, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng chiến lược tuân thủ dài hạn, bao gồm việc thiết lập bộ phận pháp chế chuyên trách, cập nhật thường xuyên các quy định mới, đánh giá rủi ro pháp lý định kỳ, và tham gia tích cực vào các hoạt động góp ý xây dựng pháp luật thông qua hiệp hội ngành nghề. Việc này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro pháp lý mà còn thể hiện cam kết phát triển bền vững, có trách nhiệm trong môi trường số – một trong những yếu tố ngày càng quan trọng trong hệ sinh thái kinh tế số hiện đại.

Chủ động thích ứng với Luật Công nghiệp Công nghệ số là chiến lược sống còn của doanh nghiệp công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu. Việc hiểu rõ các điều kiện kinh doanh, nghĩa vụ pháp lý và chuẩn bị đầy đủ nội lực sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn khai thác hiệu quả các cơ hội từ nền tảng công nghiệp công nghệ số. Đây không chỉ là yêu cầu cấp thiết, mà còn là bước đi chiến lược để phát triển bền vững trong kỷ nguyên công nghệ số.

Cảm ơn Quý bạn đọc đã theo dõi!