Xuất thân từ một ngôi làng nhỏ ở phía nam Trung Quốc, Liang Wenfeng (40 tuổi) đang trở thành biểu tượng truyền cảm hứng cho giới trẻ khi đứng sau sự thành công của DeepSeek – startup AI được ví như “OpenAI của Trung Quốc”.
Sạp bán nước mía zhuangyuan tại làng Mililing. Ảnh: SCMP.
Từ ngôi làng vô danh đến tâm điểm chú ý
Chỉ một năm trước, Mililing, một làng quê yên bình ở tỉnh Quảng Đông, hầu như không xuất hiện trên bản đồ du lịch. Thế nhưng từ khi DeepSeek ra mắt mô hình AI lý luận vào đầu năm 2024 và tạo tiếng vang lớn tại Thung lũng Silicon, quê hương của Liang bỗng trở thành điểm đến “hành hương công nghệ”. Dân làng dựng cả sạp nước mía “zhuangyuan” – loại nước truyền thống từng dùng để vinh danh trạng nguyên – ngay cạnh nhà thời thơ ấu của ông.
Liang Wenfeng hiện được truyền thông quốc tế so sánh với Sam Altman, CEO của OpenAI. Tại Trung Quốc, ông được đánh giá là nhân vật có tầm ảnh hưởng hàng đầu trong lĩnh vực AI.
Tài năng vượt trội từ thuở thiếu thời
Sinh năm 1985 trong một gia đình nhà giáo, Wenfeng lớn lên trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc còn nghèo nàn, GDP đầu người chỉ khoảng 300 USD. Ngay từ nhỏ, ông đã nổi bật nhờ thành tích học tập xuất sắc trong các môn tự nhiên. Năm 2002, ông đạt điểm cao nhất trong kỳ thi đại học khu vực Trạm Giang và trúng tuyển Đại học Chiết Giang – nơi được xem là cái nôi của nhiều tỷ phú công nghệ Trung Quốc như Colin Huang (PDD Holdings).
Tốt nghiệp ngành kỹ thuật điện tử, Wenfeng tiếp tục học cao học về thị giác máy tính, với luận án về thuật toán theo dõi đối tượng cho camera. Thời gian học tại Hàng Châu trùng với giai đoạn Internet bùng nổ và các công ty như Alibaba bắt đầu tạo nên lịch sử.
Bước ngoặt: Từ tài chính đến AI
Sau khi tốt nghiệp, Wenfeng không chọn con đường dễ dãi. Dù có cơ hội làm việc tại các công ty lớn, ông quyết định đến Thành Đô để phát triển một hệ thống giao dịch chứng khoán bằng thuật toán. Năm 2015, cùng bạn học Xu Jin, ông sáng lập High-Flyer Quant – công ty nhanh chóng trở thành một trong 4 quỹ đầu cơ lớn nhất Trung Quốc, quản lý tài sản hơn 100 tỷ nhân dân tệ.
Lợi nhuận từ hoạt động tài chính cho phép Wenfeng đầu tư mạnh vào hạ tầng tính toán. Đến năm 2019, ông mở phòng thí nghiệm AI đầu tiên. Sau sự kiện ChatGPT khuấy đảo toàn cầu cuối năm 2022, Wenfeng quyết định tách phòng lab thành startup độc lập mang tên DeepSeek – tập trung vào phát triển mô hình ngôn ngữ lớn (LLM).
Ảnh chụp một lớp học năm 1999 tại Trường trung học cơ sở Wuchuan số 1 với Wenfeng đứng hàng trên cùng, thứ 6 từ bên phải. Ảnh: SCMP.
DeepSeek – “vũ khí chiến lược” của Trung Quốc trong cuộc đua AI
Chỉ trong thời gian ngắn, DeepSeek đã tạo ra những mô hình mã nguồn mở mạnh mẽ như V3 (ra mắt cuối 2024) và R1 (đầu 2025), giúp giảm đáng kể chi phí đào tạo AI. Startup này không chỉ khiến cộng đồng công nghệ quốc tế kinh ngạc mà còn khiến đối thủ trong nước như 01.AI phải ngừng phát triển mô hình riêng.
Khác với OpenAI – vốn phát triển theo hướng mã nguồn đóng, DeepSeek chọn chiến lược mã nguồn mở, giúp các doanh nghiệp Trung Quốc dễ dàng tích hợp và ứng dụng. Đây được coi là bước đi chiến lược khi Trung Quốc đang bị hạn chế quyền tiếp cận chip tiên tiến từ Mỹ.
Người kín tiếng giữa cơn bão truyền thông
Dù trở thành nhân vật được quan tâm, Liang Wenfeng vẫn cực kỳ kín tiếng. Ông không sử dụng mạng xã hội, hiếm khi xuất hiện công khai, và gần như không trả lời báo chí. Ngay cả trong hội nghị cấp cao do Chủ tịch Tập Cận Bình chủ trì, Wenfeng cũng không phát biểu – trái ngược hoàn toàn với nhiều doanh nhân nổi tiếng khác.
Nguồn tin từ nội bộ cho biết Wenfeng không tiếp nhà đầu tư, né tránh chính quyền địa phương và giữ lối sống đơn giản, tách biệt khỏi ánh đèn sân khấu. Bằng chứng duy nhất về vai trò của ông tại DeepSeek là các công bố khoa học mang tên ông.
Wenfeng bắt tay Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong một hội nghị vào tháng 2. Ảnh: CCTV.
Biểu tượng mới của thế hệ trẻ Trung Quốc
Dù chọn cách sống ẩn dật, Wenfeng đã trở thành hình mẫu lý tưởng cho nhiều học sinh Trung Quốc. Các trường học lấy ông làm ví dụ điển hình về sự nỗ lực, kiên trì và vượt qua nghịch cảnh. Hình ảnh và câu chuyện của ông xuất hiện trong bài luận văn, các buổi sinh hoạt và thậm chí là trên tấm bảng tại trường tiểu học cũ.
Với tầm nhìn dài hạn, Wenfeng tuyên bố mục tiêu cuối cùng của DeepSeek là xây dựng trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) – giai đoạn mà AI có thể sánh ngang hoặc vượt qua con người về nhận thức. “LLM sở hữu một số đặc điểm của AGI, và có thể là con đường duy nhất để đạt được điều đó,” ông nhận định.
Dù tương lai của DeepSeek còn nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh hạn chế công nghệ toàn cầu, câu chuyện của Liang Wenfeng vẫn là minh chứng sống động cho hành trình từ làng quê nghèo đến vị trí dẫn đầu trong một trong những lĩnh vực công nghệ tiên tiến nhất thế giới.
Một tấm bảng với dòng chữ tạm dịch “tôi lục tìm sâu tại Mililing”, cách chơi chữ dựa trên tên công ty DeepSeek. Ảnh: SCMP.
Nếu bạn có thắc mắc hoặc cần tư vấn pháp luật, vui lòng liên hệ qua các kênh dưới đây:
