Đại biểu Trần Thị Nhị Hà (đoàn Hà Nội) nhấn mạnh, mức trích thấp khiến doanh nghiệp thiếu động lực và nguồn lực đầu tư dài hạn vào công nghệ và sáng tạo – những yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Bà cũng chỉ ra các rào cản khi sử dụng quỹ, như quy định chi tiêu chưa rõ ràng, thủ tục hành chính phức tạp, khiến quỹ khoa học công nghệ của doanh nghiệp bị “đóng băng”.

Trước thực tế này, bà Hà đề xuất nâng mức trích lập tối đa lên 15% thu nhập tính thuế, riêng với doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ số, chip, AI, dữ liệu lớn nên được phép trích tới 20% để đủ nguồn lực đầu tư nghiên cứu và đổi mới. Đồng thời, bà kiến nghị mở rộng danh mục chi từ quỹ bao gồm lương nhân sự phát triển, thuê chuyên gia, mua sắm thiết bị nghiên cứu, tham dự hội thảo… và giao Bộ Khoa học và Công nghệ quy định cụ thể, tránh bắt buộc lập đề tài cho từng khoản chi nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Đại biểu Sùng A Lềnh, đoàn Lào Cai.

Đồng quan điểm, đại biểu Sùng A Lềnh (đoàn Lào Cai) cũng cho rằng mức trích 5% trong dự thảo chưa tương xứng với tinh thần Nghị quyết 68 của Trung ương, cho phép trích tối đa 20%. Nghị quyết 68 cũng mở rộng phạm vi sử dụng quỹ, cho phép doanh nghiệp đặt hàng nghiên cứu bên ngoài theo cơ chế khoán sản phẩm, phù hợp với đổi mới sáng tạo mở.

Đại biểu Lềnh đề nghị nâng mức trích lập quỹ để doanh nghiệp có nguồn lực đầu tư bài bản, dài hạn, góp phần phát triển doanh nghiệp tư nhân lớn mạnh và cạnh tranh toàn cầu. Ông cũng nhấn mạnh cần có cơ chế tài chính đơn giản, dễ tiếp cận, cùng các công cụ hỗ trợ như bảo lãnh, tín dụng ưu đãi để doanh nghiệp, đặc biệt doanh nghiệp nhỏ và vừa, mạnh dạn đầu tư công nghệ.

Về phát triển nguồn nhân lực, đại biểu đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong đào tạo nhân lực, thu hút chuyên gia trong và ngoài nước bằng môi trường làm việc hấp dẫn và các cơ chế đặc thù.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng khẳng định khoa học công nghệ là nền tảng của quốc gia hiện đại và phát triển. Dự thảo luật lần đầu tiên có chương riêng về thúc đẩy nghiên cứu phát triển và đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, trao quyền và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư, không chỉ bằng nguồn lực tự có mà còn có hỗ trợ tài chính từ ngân sách nhà nước theo nguyên tắc “1 đồng Nhà nước kêu gọi 3-4 đồng doanh nghiệp”.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng giải trình tiếp thu một số vấn đề đại biểu nêu

Bộ trưởng cho biết, dự thảo cho phép doanh nghiệp được hạch toán chi phí nghiên cứu phát triển như chi phí sản xuất kinh doanh mà không giới hạn mức tối đa (trước đây chỉ khoảng 1% doanh thu và chỉ áp dụng với doanh nghiệp có lãi). Các khoản chi này còn được tính khấu trừ thuế với hệ số ưu đãi từ 150% đến 200% nếu đầu tư vào công nghệ chiến lược.

Ngoài ra, doanh nghiệp có lãi còn được trích lợi nhuận trước thuế để lập quỹ đầu tư vào khoa học công nghệ và khởi nghiệp sáng tạo, tạo động lực hỗ trợ các nghiên cứu và mô hình kinh doanh đột phá.