Đây là kết luận từ nghiên cứu của hai nhà kinh tế học Anders Humlum (Phó giáo sư tại Đại học Chicago, Mỹ) và Emilie Vestergaard (nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Copenhagen, Đan Mạch), được công bố bởi Cục Nghiên cứu Kinh tế Quốc gia Mỹ (NBER) vào cuối tuần trước.

Tiết kiệm thời gian có, nhưng thu nhập vẫn “giậm chân tại chỗ”

Nghiên cứu khảo sát hơn 25.000 nhân viên tại 7.000 nơi làm việc, chủ yếu tại Mỹ và Đan Mạch – hai quốc gia có mức độ ứng dụng AI cao. Những người tham gia đến từ các lĩnh vực dễ bị AI thay thế như kế toán, chăm sóc khách hàng, nhân sự, công nghệ, marketing, báo chí, giáo dục và phát triển phần mềm.

Kết quả cho thấy:

• Nhân viên dùng AI chỉ tiết kiệm được khoảng 3% thời gian làm việc.
• Năng suất tăng thêm do AI hỗ trợ chỉ được chuyển thành tiền lương ở mức 3-7%, không đủ để tạo ra khác biệt đáng kể về thu nhập.

Nói cách khác, dù có ứng dụng AI trong công việc, phần lớn nhân viên vẫn không làm ít đi, cũng không kiếm được nhiều hơn.

“Dù doanh nghiệp đang đầu tư mạnh vào AI, tác động kinh tế thực tế vẫn còn rất nhỏ”, nhóm tác giả đánh giá.

AI tiết kiệm thời gian – nhưng dùng để làm gì?

Giáo sư Humlum nhấn mạnh, nghiên cứu không phủ nhận khả năng tăng năng suất của AI trong những nhiệm vụ cụ thể như viết mã, soạn thảo nội dung marketing hay tuyển dụng. Tuy nhiên, khi xét ở quy mô lớn hơn – bao gồm đa dạng nghề nghiệp – hiệu quả mà AI mang lại là rất hạn chế.

“Tôi có thể dùng AI để soạn email nhanh hơn, nhưng thời gian tiết kiệm được sẽ dùng để làm gì? Nó có giúp tôi làm công việc khác hiệu quả hơn không? Câu trả lời là: chưa chắc”, ông nói.

Dữ liệu khảo sát cho thấy:

• 80% thời gian tiết kiệm nhờ AI được dùng để chỉnh sửa lại kết quả AI tạo ra hoặc suy nghĩ hướng cải thiện.
• 10% dùng để nghỉ ngơi hoặc giải trí.
• Rất ít người chọn nhận thêm việc, dù có thời gian rảnh hơn.

Lo ngại AI “cướp việc” vẫn hiện hữu

Nghiên cứu này được công bố trong bối cảnh thế giới vẫn còn nhiều lo ngại về việc AI sẽ thay thế con người trong nhiều ngành nghề.

• Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) từng ước tính: Ở các nước phát triển như Mỹ, Anh, Đức, 60% việc làm có thể bị ảnh hưởng bởi AI, trong đó một nửa là theo hướng tiêu cực.
• Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) dự báo: Nhiều công việc tại các doanh nghiệp lớn sẽ biến mất trong vòng 5 năm tới vì sự phát triển của trí tuệ nhân tạo.

Tuy vậy, nhiều chuyên gia cũng kêu gọi nhìn nhận AI như một “đồng minh”, không phải là mối đe dọa. Tại một tọa đàm vào cuối năm ngoái, Giáo sư Yoshua Bengio – một trong những “cha đẻ” của AI hiện đại, cùng Chủ tịch FPT Trương Gia Bình đều cho rằng: AI sẽ thay thế nhiều công việc, nhưng không hoàn toàn “cướp” việc của con người.

Thay vì lo lắng, người lao động cần trang bị kỹ năng phù hợp để thích nghi và cộng tác hiệu quả với các hệ thống AI – từ kỹ năng sử dụng công nghệ, hiểu biết cơ bản về học máy, phân tích dữ liệu cho đến tư duy giải quyết vấn đề.