Một số loại tranh chấp sở hữu trí tuệ phổ biến trong công nghệ số

Hiện nay, các tranh chấp về sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực công nghệ số đang gia tăng trên phạm vi toàn cầu, với nhiều hình thức đa dạng. Trong bối cảnh công nghệ số không ngừng phát triển, dự kiến trong tương lai sẽ xuất hiện thêm nhiều loại tranh chấp mới liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, đặt ra yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi của các chủ thể liên quan.

Hiện tại Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số vẫn chưa có các quy định cụ thể về tranh chấp riêng biệt cho các loại tranh chấp. Tuy nhiên, dựa trên thống kê từ một số bản án đã được Nhà nước công bố, ta có những tranh chấp về sở hữu trí tuệ trong công nghệ số như sau:

Tranh chấp về bản quyền phần mềm

Phần mềm là một trong những tài sản trí tuệ quan trọng của những doanh nghiệp công nghệ. Tuy nhiên, các vấn đề về bản quyền phần mềm thường xuyên xảy ra, điển hình là các tranh chấp về:

• Sử dụng mã nguồn mà không xin phép, không có giấy phép sử dụng;
• Nhân bản hoặc bán các phần mềm có chứa các đoạn mã đã được đăng ký bảo hộ bản quyền;
• Vi phạm các điều khoản cấp phép phần mềm nguồn mở.

Tham chiếu từ bản án số 54/2021/KDTM-PT ngày 10/12/2021 về “Tranh chấp quyền sở hữu trí tuệ” do Tòa án Nhân dân Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh thụ lý giải quyết.

Lưu ý: Doanh nghiệp cần đảm bảo phần mềm được đăng ký bản quyền khi công bố và đưa vào sử dụng; Kiểm tra kỹ càng các điều khoản và giấy phép khi sử dụng mã nguồn mở; Giao kết hợp đồng rõ ràng về quyền sở hữu mã nguồn với lập trình viên, đối tác để xác định quyền sở hữu.

Tranh chấp về nhãn hiệu trong thương mại điện tử

Nhãn hiệu giúp cho doanh nghiệp định vị thương hiệu của mình trên thị trường đồng thời phần nào thể hiện được định hướng và tầm nhìn của doanh nghiệp. Dù mỗi doanh nghiệp có một hướng đi khác nhau nhưng các tranh chấp về nhãn hiệu vẫn thường xuyên xảy ra. Các hướng đi khác nhau này đôi khi lại giao nhau ở những tranh chấp:

• Đăng ký tên miền trùng lặp hoặc tương tự với nhãn hiệu đã được bảo hộ;
• Sử dụng nhãn hiệu của doanh khác để chạy quảng cáo cho doanh nghiệp của mình;
• Buôn bán các sản phẩm phái sinh, tương tự với sản phẩm gốc được bảo hộ của doanh nghiệp khác.

Tham chiếu từ bản án số 39/2022/KDTM-PT ngày 18/07/2022 về “Tranh chấp tên miền” do Tòa án Nhân dân Cấp cao tại TP. Hồ Chí Minh thụ lý giải quyết.

Lưu ý: Doanh nghiệp cần đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, giám sát và báo cáo vi phạm trên các nền tảng số, đồng thời áp dụng các chính sách bảo vệ thương hiệu trên các cổng thông tin điện tử và sàn thương mại điện tử.

Tranh chấp về quyền tác giả các nội dung số

Các bài viết, hình ảnh, video, thiết kế đồ họa, … rất dễ bị sử dụng và sao chép mà không có sự cho phép của tác giả. Ngoài bị sao chép và sử dụng vào những hoạt động không gây ảnh hưởng đến quyền lợi của tác giả, các nội dung số bị sao chép này còn có thể bị sử dụng cho các mục đích thương mại mà không được cho phép, ảnh hưởng đến quyền lợi của tác giả từ đó phát sinh ra nhiều tranh chấp về sở hữu trí tuệ như:

• Sao chép các nội dung từ các trang web khác mà không trích dẫn nguồn;
• Sử dụng các hình ảnh có bản quyền mà không xin phép;
• Vi phạm về bản quyền âm nhạc, nội dung video khi đăng tải lên các trang mạng xã hội.

Một trong các loại tranh chấp sở hữu trí tuệ là tranh chấp về quyền tác giả

Tham chiếu từ bản án số 51/2023/KDTM-ST ngày 11/05/2023 về “Tranh chấp hợp đồng sử dụng quyền tác giả” do Tòa án Nhân dân Quận 1, TP. Hồ Chí Minh thụ lý giải quyết.

Lưu ý: Tác giả cần tiếp cận, áp dụng các công cụ giám sát bản quyền trên các nền tảng số sau khi đã đăng ký quyền tác giả cho sản phẩm của mình, từ đó phát hiện và xử lý các trường hợp vi phạm như gửi yêu cầu gỡ bỏ nội dung vi phạm hoặc yêu cầu cá nhân, tổ chức trả tiền vì việc sử dụng sản phẩm của mình.

Doanh nghiệp cần lưu ý gì để bảo vệ quyền lợi của mình và tránh xảy ra các tranh chấp về Sở hữu trí tuệ trong công nghệ số?

Việc xây dựng chiến lược bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các sản phẩm của doanh nghiệp cần được thực hiện thông qua các biện pháp quản lý hợp đồng và ban hành chính sách nội bộ phù hợp. Đồng thời, doanh nghiệp cần tăng cường cơ chế kiểm soát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, nhằm bảo đảm hiệu lực thực thi và duy trì lợi thế cạnh tranh của mình trên thị trường. Ngoài ra, để tăng cường tối đa quyền lợi của doanh nghiệp, cần phối hợp thêm với các công việc:

• Tiến hành đăng ký bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với quyền tác giả, nhãn hiệu, bản quyền và sáng chế tại các cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo đúng trình tự, thủ tục pháp luật quy định, nhằm xác lập quyền và cơ sở pháp lý trong trường hợp xảy ra tranh chấp.
• Lưu trữ đầy đủ các dữ liệu, hình ảnh và tài liệu liên quan đến quá trình hình thành, phát triển và hoàn thiện sản phẩm để làm chứng cứ chứng minh quyền sở hữu trong trường hợp có khiếu nại, tố cáo hoặc tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ.
• Trong quá trình hợp tác lao động và kinh doanh, cần bảo đảm việc giao kết các hợp đồng hoặc thỏa thuận bảo mật thông tin với nhân viên, cộng tác viên và đối tác, đồng thời lồng ghép nội dung bảo mật trong các hợp đồng chính, nhằm ngăn ngừa nguy cơ rò rỉ thông tin quan trọng liên quan đến tài sản trí tuệ.
• Cần thiết lập cơ chế kiểm soát kỹ thuật để ngăn chặn hành vi truy cập trái phép vào hệ thống dữ liệu và mã nguồn quan trọng, bao gồm cả việc giới hạn quyền truy cập, quản lý tài khoản nội bộ và sử dụng các công cụ bảo mật theo tiêu chuẩn công nghệ thông tin.

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang ngày càng phát triển sâu rộng, tranh chấp về sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực công nghệ số không chỉ là rủi ro pháp lý mà còn là thách thức trực tiếp đến uy tín và sự phát triển bền vững của doanh nghiệp. Việc chủ động xây dựng chiến lược bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, kết hợp với việc tuân thủ quy định pháp luật và áp dụng các giải pháp quản trị nội bộ hiệu quả, sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ phòng ngừa tranh chấp mà còn khẳng định vị thế cạnh tranh trên thị trường. Đây là yếu tố then chốt để doanh nghiệp duy trì lợi thế dài hạn trong kỷ nguyên số.