Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Hải – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ nhận định, để bắt kịp tốc độ phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), vi mạch bán dẫn, Việt Nam cần có chính sách linh hoạt hơn trong việc sử dụng giảng viên liên ngành. Hiện nay, nguồn nhân lực giảng dạy trong các lĩnh vực này tại các trường đại học vẫn còn rất hạn chế.
Giáo sư, Tiến sĩ Trần Ngọc Hải – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Cần Thơ
Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu đến năm 2030 phải đưa các trường đại học, viện nghiên cứu trở thành chủ thể nghiên cứu mạnh, gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, nghiên cứu và ứng dụng. Trong đó, một nhiệm vụ trọng tâm là phát triển đội ngũ giảng viên đủ năng lực giảng dạy các ngành mũi nhọn như AI, vi mạch, công nghệ bán dẫn, kỹ thuật và khoa học cơ bản.
Đại học Cần Thơ: Nền tảng vững nhưng thiếu cơ chế linh hoạt
Chia sẻ với Tạp chí điện tử Giáo dục Việt Nam, GS.TS Trần Ngọc Hải cho biết Đại học Cần Thơ hiện sở hữu đội ngũ giảng viên chất lượng cao, được đào tạo bài bản từ nước ngoài, thuộc các ngành liên quan như Kỹ thuật điện tử, Tự động hóa, Vật lý kỹ thuật, Kỹ thuật máy tính… với 29 tiến sĩ, trong đó có 4 phó giáo sư.
Tuy nhiên, theo thầy Hải, một trong những khó khăn lớn là quy định tuyển dụng giảng viên hiện nay còn cứng nhắc, yêu cầu đúng chuyên ngành đào tạo khiến việc khai thác nguồn lực chất lượng sẵn có trở nên khó khăn. Trong khi nhiều giảng viên có nền tảng vững vàng ở các ngành gần, hoàn toàn có thể tham gia giảng dạy và nghiên cứu trong lĩnh vực mới như AI, vi mạch nếu có cơ chế mở.
Ông nhấn mạnh: “Cho phép sử dụng đội ngũ giảng viên liên ngành sẽ giúp các trường chủ động đào tạo nguồn nhân lực cho các ngành mới nổi, đồng thời thích ứng nhanh với xu hướng công nghệ toàn cầu.”
Bên cạnh đó, theo GS. Hải, Nhà nước cần có chính sách đãi ngộ phù hợp, đầu tư kịp thời cho các ngành công nghệ cao, ưu tiên học bổng đào tạo thạc sĩ, tiến sĩ chuyên sâu trong nước và quốc tế, tạo môi trường nghiên cứu hấp dẫn để thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài quay về cống hiến.
IUH: Tăng tốc đào tạo, nghiên cứu nhưng vẫn thiếu nhân lực AI chuyên sâu
Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân – Trưởng phòng Đào tạo Trường Đại học Công nghiệp TP.HCM (IUH) cho biết, nhà trường đã có những bước tiến vượt bậc trong nghiên cứu khoa học, đặc biệt ở lĩnh vực công nghệ.
Năm 2023, IUH có 570 công bố quốc tế, trong đó hơn 40% nằm trong danh mục WoS và Scopus. Năm 2024, con số này đã lên tới 698 bài báo, trong đó 291 công bố thuộc danh mục uy tín – một minh chứng cho năng lực nghiên cứu mạnh mẽ của đội ngũ giảng viên.
Tiến sĩ Nguyễn Trung Nhân – Trưởng phòng Phòng Đào tạo, Trường Đại học Công nghiệp Thành phố Hồ Chí Minh
Dù vậy, thầy Nhân thừa nhận, nguồn nhân lực giảng dạy chuyên sâu trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo vẫn còn khan hiếm. Nhiều giảng viên đang chuyển hướng từ các ngành gần như Khoa học máy tính, Kỹ thuật phần mềm sang AI thông qua tự học và đào tạo ngắn hạn. Tuy nhiên, để tạo ra các nghiên cứu nền tảng, xây dựng thuật toán gốc, vẫn cần những chuyên gia có trình độ cao, được đào tạo bài bản ở các ngành cốt lõi như Toán học, Logic, Ngôn ngữ học – những lĩnh vực vốn đang thiếu hụt nghiêm trọng tại Việt Nam.
Để khắc phục, IUH đã đầu tư mạnh vào cơ sở vật chất, xây dựng phòng thí nghiệm hiện đại, triển khai chính sách thu hút nhân tài và tập trung đào tạo giảng viên trẻ. Tuy nhiên, thầy Nhân nhấn mạnh: “Dù có nỗ lực, nhưng để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và sâu của ngành AI, nhà trường còn rất nhiều việc phải làm.”
Khoảng cách chương trình đào tạo và bài toán phân tán nguồn lực
Một vấn đề lớn hiện nay là sự phân mảnh trong tổ chức ngành học. TS. Nguyễn Trung Nhân cho rằng, tại Việt Nam, nhiều ngành đào tạo bị chia nhỏ – như Khoa học dữ liệu, Kỹ thuật phần mềm, Hệ thống thông tin… – dẫn đến dàn trải nguồn lực và giảng viên, khiến việc đầu tư chiều sâu cho các ngành trọng điểm gặp khó.
Bên cạnh đó, xu hướng học sinh giỏi chọn các ngành kinh tế – quản trị thay vì công nghệ – kỹ thuật cũng khiến các ngành khoa học cơ bản, AI, vi mạch khó thu hút nhân lực chất lượng cao. Ngay cả khi sinh viên quan tâm đến AI, họ vẫn ưu tiên học để ứng dụng thực tiễn thay vì theo đuổi nghiên cứu chuyên sâu.
“Việc phát triển AI thật sự cần những người xuất sắc ở các lĩnh vực nền tảng, phải có đầu tư lớn cho cơ sở hạ tầng nghiên cứu như trung tâm dữ liệu, siêu máy tính và hệ thống đào tạo bài bản,” thầy Nhân nói.
5 nhiệm vụ then chốt để đổi mới đào tạo và rút ngắn khoảng cách quốc tế
Theo Giáo sư Trần Ngọc Hải, muốn rút ngắn khoảng cách với các đại học quốc tế, các trường đại học tại Việt Nam cần tập trung vào 5 nhiệm vụ trọng yếu:
- Bảo đảm chất lượng chương trình theo chuẩn quốc tế: Không chỉ cập nhật kiến thức mà còn phải tích hợp năng lực số, tư duy sáng tạo và phát triển bền vững vào từng học phần.
- Ứng dụng công nghệ giáo dục tiên tiến: Triển khai mạnh mẽ AI và nền tảng số trong dạy học, kiểm tra đánh giá, xây dựng lớp học thông minh và học liệu số.
- Phát triển đội ngũ giảng viên chất lượng cao: Ưu tiên tuyển dụng, bồi dưỡng giảng viên có khả năng giảng dạy và nghiên cứu các ngành mũi nhọn như AI, chip bán dẫn, kỹ thuật công nghệ.
- Tăng cường liên kết doanh nghiệp và chuyển giao công nghệ: Mở rộng cơ hội đặt hàng nghiên cứu từ doanh nghiệp và thúc đẩy ứng dụng thực tiễn.
- Thu hút chất xám từ Việt kiều và du học sinh trở về: Tạo môi trường nghiên cứu thuận lợi, khuyến khích đổi mới sáng tạo để giữ chân người tài.
Việt Nam đang đối diện với thời điểm mang tính bước ngoặt. Nếu không nhanh chóng hành động, chúng ta sẽ tụt lại trong cuộc đua công nghệ toàn cầu. Việc đổi mới giáo dục đại học, linh hoạt trong cơ chế sử dụng giảng viên và đầu tư bài bản cho đội ngũ trí thức là yếu tố sống còn để phát triển các ngành chiến lược như AI và vi mạch bán dẫn.
Nếu bạn có thắc mắc hoặc cần tư vấn pháp luật, vui lòng liên hệ qua các kênh dưới đây:
