Giáo dục đại học giữ vai trò trụ cột trong phát triển khoa học và đổi mới sáng tạo

Theo PGS.TS. Hoàng Minh Sơn – Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo, Nghị quyết 57 có tác động mạnh mẽ tới hệ thống GDĐH. Với đội ngũ giảng viên đồng thời là các nhà khoa học, cùng lượng lớn học viên sau đại học, các trường đại học không chỉ đảm nhiệm vai trò đào tạo nhân lực trình độ cao mà còn là trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, gắn kết chặt chẽ với nhu cầu phát triển của đất nước.

Đặc biệt, các trường đang tiên phong ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) vào quản trị, giảng dạy và mô hình đào tạo mới. Họ cũng đóng vai trò trung tâm đào tạo kỹ năng số cho người dân, thúc đẩy phong trào “Bình dân học vụ số”, qua đó góp phần lan tỏa văn hóa đổi mới trong cộng đồng.

Đào tạo nhân lực STEM – Nhiệm vụ cấp bách và lâu dài

Một nội dung trọng tâm của Nghị quyết 57 là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt trong các ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học). Trong bối cảnh thế giới cạnh tranh khốc liệt về công nghệ, Việt Nam đang đối mặt với thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ nhân lực STEM đáp ứng yêu cầu phát triển các ngành chiến lược như vi mạch, AI, tự động hóa, năng lượng mới, công nghệ sinh học và vật liệu tiên tiến.

Để khắc phục điều này, ngay sau khi Nghị quyết được ban hành, Bộ GD&ĐT đã phối hợp Chính phủ xây dựng Chương trình hành động, trong đó ưu tiên cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển nhân lực STEM.

Một loạt các đề án quan trọng đã được triển khai, bao gồm:

• Quy hoạch mạng lưới cơ sở GDĐH và sư phạm định hướng phát triển các ngành STEM.
• Chương trình phát triển nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đã được Thủ tướng phê duyệt.
• Đề án trung tâm đào tạo xuất sắc công nghệ 4.0 và nguồn nhân lực công nghệ cao.
• Các chương trình đầu tư nâng cấp cơ sở đào tạo đại học theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế.

Cạnh tranh nhân lực STEM – Thách thức và cơ hội

Nhân lực STEM không chỉ là xương sống của đổi mới sáng tạo mà còn là lực lượng cạnh tranh cốt lõi của quốc gia. Trên thế giới, các cường quốc đã triển khai chiến lược rõ ràng để thu hút và phát triển nhân tài STEM, từ đó tạo áp lực và cơ hội mới cho hệ thống GDĐH Việt Nam.

Xu thế này đòi hỏi các trường đại học cần:

• Tăng cường hỗ trợ tài chính và học bổng cho người học STEM.
• Đổi mới chương trình, phương pháp đào tạo, gắn với thực tiễn doanh nghiệp.
• Hợp tác sâu rộng với các tập đoàn công nghệ lớn và đại học quốc tế.
• Đầu tư mạnh cho nghiên cứu, phòng thí nghiệm, cơ sở vật chất hiện đại.
• Phát triển giảng viên giỏi chuyên môn, mạnh về nghiên cứu trong lĩnh vực STEM.

Tầm nhìn đến 2030: Việt Nam vươn mình trở thành quốc gia công nghệ mạnh

Theo Thứ trưởng Hoàng Minh Sơn, Nghị quyết 57 đặt mục tiêu đến năm 2030: ít nhất 3% tổng chi ngân sách hằng năm dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, và con số này sẽ tăng theo nhu cầu phát triển.

Khi các mục tiêu này được thực hiện đồng bộ và hiệu quả, diện mạo khoa học – công nghệ của Việt Nam sẽ chuyển biến toàn diện. Một số kết quả kỳ vọng gồm:

• Gia tăng nhanh số lượng và chất lượng giảng viên, học viên nghiên cứu khoa học.
• Hình thành trung tâm đổi mới sáng tạo, khu công nghệ cao tầm khu vực.
• Phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đủ năng lực cạnh tranh quốc tế.
• Thu hút tập đoàn công nghệ lớn nước ngoài đầu tư trung tâm R&D tại Việt Nam.
• Số lượng công bố khoa học quốc tế tăng nhanh, vươn lên nhóm đầu khu vực châu Á.

Nghị quyết 57-NQ/TW mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra thách thức không nhỏ với hệ thống GDĐH Việt Nam. Trong đó, việc phát triển nguồn nhân lực STEM chính là mũi nhọn then chốt giúp đất nước đột phá trong kỷ nguyên chuyển đổi số và cạnh tranh toàn cầu. Với quyết tâm chính trị cao và hành động đồng bộ từ trung ương đến cơ sở, hệ thống giáo dục đại học Việt Nam được kỳ vọng sẽ vươn tầm khu vực, góp phần xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng trong thập niên tới.