Trong bối cảnh đó, Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số đang được Chính phủ trình Quốc hội xem xét. Văn bản pháp lý này kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý vững chắc, thúc đẩy mạnh mẽ ngành công nghiệp công nghệ số, với trọng tâm là các doanh nghiệp Việt Nam. Mục tiêu là từng bước chuyển dịch từ lắp ráp, gia công sang sáng tạo, thiết kế, tích hợp, sản xuất và làm chủ công nghệ lõi tại Việt Nam.

Kiến tạo động lực phát triển kinh tế số quốc gia

Công nghiệp công nghệ số không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần, mà còn là trái tim của quá trình phát triển hạ tầng, nền tảng, dịch vụ, tư vấn và cung cấp giải pháp chuyển đổi số cho toàn xã hội.

Ngành công nghiệp bùng nổ, khẳng định vị thế Việt Nam

Theo số liệu từ Bộ Thông tin và Truyền thông, ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam đã ghi nhận những bước phát triển vượt bậc:

• Trong năm 2024, tổng doanh thu toàn ngành ước tính đạt 152 tỷ USD, tăng 35,7% so với năm 2019.
• Tỷ lệ giá trị Việt Nam đóng góp trong tổng doanh thu đạt 31,8%, tăng đáng kể so với mức 21,35% của năm 2019.
• Số lượng nhân lực trong ngành đã đạt 1,67 triệu người, tăng 67% sau 5 năm.
• Toàn ngành hiện có khoảng 54.500 doanh nghiệp đang hoạt động.

Đáng chú ý, năm 2023, Việt Nam đã ghi dấu ấn với 5 sản phẩm công nghiệp công nghệ số nằm trong nhóm dẫn đầu toàn cầu: đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu điện thoại di động thông minh, thứ 5 về xuất khẩu linh kiện máy tính, thứ 6 về xuất khẩu thiết bị máy tính, thứ 8 về thiết bị linh kiện điện tử, và thứ 7 toàn cầu trong lĩnh vực gia công phần mềm.

Những con số ấn tượng này khẳng định vị thế ngày càng tăng của Việt Nam trên bản đồ công nghệ thế giới. Để tiếp tục đà phát triển, như ông Nguyễn Khắc Lịch, Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ Thông tin và Truyền thông (Bộ Thông tin và Truyền thông) đã nhấn mạnh, việc có một khuôn khổ pháp lý đồng bộ là tối quan trọng. Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số chính là bước đi đó, nhằm xác lập giá trị pháp lý cho ngành và thiết lập hệ thống quy định, chính sách thúc đẩy tăng trưởng bền vững.

Luật được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi để ngành công nghiệp này phát triển mạnh mẽ, đóng góp lớn vào nền kinh tế quốc dân. Đặc biệt, Luật sẽ hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số chuyển dịch từ hoạt động lắp ráp, gia công sang sáng tạo, thiết kế, tích hợp, sản xuất và làm chủ công nghệ lõi tại Việt Nam, đồng thời góp phần xây dựng Chính phủ số, phát triển kinh tế số và xã hội số.

Chính sách ưu đãi và cơ chế đặc thù thúc đẩy đột phá

Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số không chỉ là một văn bản khung mà còn cụ thể hóa nhiều nội dung quan trọng nhằm tạo động lực mạnh mẽ cho ngành:

• Tập trung vào R&D và hạ tầng: Các quy định về nghiên cứu và phát triển công nghệ số, xây dựng hạ tầng công nghiệp công nghệ số, thúc đẩy hệ sinh thái toàn diện, phát triển doanh nghiệp công nghệ số, sản phẩm/dịch vụ, thiết lập tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và đào tạo nguồn nhân lực là những nội dung cốt lõi.
• Định vị công nghiệp bán dẫn là trọng yếu: Một điểm mới đáng chú ý là Dự thảo dành một chương riêng cho “Công nghiệp bán dẫn”, bao quát toàn bộ hoạt động trong lĩnh vực này và đồng bộ với Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn quốc gia. Dự thảo cũng giao Chính phủ xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp từng giai đoạn để thúc đẩy ngành này.
• Quản lý Trí tuệ nhân tạo (AI): Dự thảo đưa ra định nghĩa, nguyên tắc phát triển và quản lý AI, nhấn mạnh các yêu cầu về minh bạch, khả năng giải thích, công bằng, tôn trọng đạo đức, bảo vệ quyền riêng tư, an toàn, kiểm soát rủi ro và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Đây là những nguyên tắc thiết yếu cho sự phát triển AI bền vững.
• Pháp lý hóa tài sản số và tài sản mã hóa: Dự thảo xác định đây là tài sản vô hình dưới dạng dữ liệu số, được pháp luật bảo hộ tương tự quyền tài sản dân sự và sở hữu trí tuệ. Việc quản lý tài sản số yêu cầu đảm bảo tính toàn vẹn, an ninh, minh bạch, quyền sở hữu và tuân thủ quy định pháp luật. Chính phủ sẽ quy định chi tiết việc quản lý và tổ chức cung ứng dịch vụ tài sản số theo điều kiện thực tế.
• Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox): Dự thảo cũng đưa ra cơ chế thử nghiệm đối với các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới dựa trên công nghệ số chưa được luật hiện hành điều chỉnh. Đây là một bước đi đột phá nhằm khuyến khích đổi mới mà không bị ràng buộc bởi các quy định hiện có.
• Chính sách ưu đãi vượt trội: Điều 4 Dự thảo Luật CNCNS quy định chính sách ưu đãi đối với hoạt động công nghiệp công nghệ số, tham chiếu đến các ưu đãi hiện hành về đầu tư, thuế, tín dụng, công nghệ cao. Bên cạnh đó, Dự thảo đề xuất thêm các ưu đãi trọng điểm cho những dự án đặc biệt liên quan đến sản phẩm công nghệ số trọng điểm, phần mềm, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu AI và các trung tâm nghiên cứu phát triển công nghệ số.

Góp phần phát triển chuyển đổi số Việt Nam

Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số được xây dựng với mục tiêu chiến lược là thúc đẩy công nghiệp công nghệ số phát triển thành ngành kinh tế chủ lực, đóng góp lớn cho nền kinh tế Việt Nam.

Luật không chỉ hướng đến việc xây dựng môi trường thuận lợi nhất để nuôi dưỡng và phát triển doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam, thúc đẩy chuyển dịch từ lắp ráp, gia công sang sáng tạo, thiết kế, sản xuất tại Việt Nam, mà còn là nền tảng vững chắc để xây dựng chính phủ số và thúc đẩy kinh tế số, xã hội số toàn diện.

Dự thảo Luật khẳng định giá trị pháp lý của công nghiệp công nghệ số, đồng thời xây dựng hệ thống quy định, chính sách hỗ trợ phát triển ngành. Luật sẽ thay thế các quy định về công nghiệp công nghệ thông tin và dịch vụ công nghệ thông tin trong Luật Công nghệ thông tin hiện hành, bằng các nội dung mới, tập trung vào thúc đẩy thông minh hóa các ngành thông qua sự hội tụ và ứng dụng sâu rộng công nghệ số. Bên cạnh đó, Dự thảo cũng quy định về hoạt động công nghiệp công nghệ số, sản phẩm và dịch vụ công nghệ số; cơ chế bảo đảm, thúc đẩy phát triển ngành; cũng như quyền và trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan đến lĩnh vực này.

Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số khẳng định giá trị pháp lý của công nghiệp công nghệ số

Tạo môi trường pháp lý thuận lợi cho doanh nghiệp công nghệ số bứt phá

Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế để công nghiệp công nghệ số bứt phá, và Dự thảo Luật sẽ là chất xúc tác mạnh mẽ cho quá trình này:

• Hệ thống thông tin và Hạ tầng phát triển: Hưởng ứng chương trình chuyển đổi số quốc gia, hệ thống thông tin Việt Nam ngày càng mở rộng và hiện đại, với các công ty công nghệ số vươn tới cả vùng nông thôn, miền núi, giúp người dân tiếp cận nền tảng số, tiết kiệm thời gian di chuyển và nâng cao hiệu quả công việc, đời sống.
• Nguồn nhân lực dồi dào: Nguồn nhân lực công nghệ thông tin Việt Nam đang phát triển vững mạnh với gần 50.000 sinh viên tốt nghiệp mỗi năm, cung cấp đội ngũ lao động công nghệ cao, chi phí hợp lý cho thị trường.
• Thị trường nội địa tiềm năng: Nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng cao, thị trường nội địa lớn và nhu cầu sử dụng công nghệ số của người tiêu dùng ngày càng phổ biến. Với hơn 64.000 doanh nghiệp công nghệ số hiện tại, cùng các tập đoàn lớn như VNPT, Viettel tiên phong phát triển sản phẩm, khả năng khai thác hiệu quả tiềm năng thị trường nội địa là rất lớn, đòi hỏi sự sáng tạo liên tục.
• Hội nhập quốc tế sâu rộng và thu hút FDI: Việt Nam đang hội nhập sâu rộng vào các tổ chức quốc tế, tạo điều kiện tiếp cận nhiều sản phẩm công nghệ mới. Năm 2021, tổng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) đăng ký vào Việt Nam tăng 9,2% so với năm 2020, cho thấy môi trường đầu tư hấp dẫn, thúc đẩy giao lưu hợp tác và chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp trong nước.
• Đầu tư nội địa và khởi nghiệp sôi động: Đầu tư nội địa vào công nghệ số cũng tăng mạnh, với nhiều doanh nghiệp lớn mạnh dạn rót vốn vào lĩnh vực này. Cổ phần các công ty công nghệ Việt Nam thu hút sự quan tâm của cả nhà đầu tư nước ngoài, trong khi hoạt động khởi nghiệp công nghệ cũng sôi động nhờ các nguồn vốn đa dạng.
• Dân số vàng: Một yếu tố quan trọng khác thúc đẩy công nghệ số Việt Nam là dân số trẻ, nhạy bén với cái mới. Tính đến năm 2021, Việt Nam có 98,51 triệu dân, trong đó nhóm tuổi từ 15-24 chiếm 70%. Theo UNFPA, Việt Nam đang trong thời kỳ “cơ cấu dân số vàng” kéo dài đến năm 2040, tạo lợi thế lớn cho phát triển kinh tế – xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số.

Dự thảo Luật Công nghiệp Công nghệ số không chỉ là một văn bản pháp lý, mà còn là một tuyên ngôn mạnh mẽ về cam kết của Việt Nam trong việc xây dựng một tương lai số. Với các quy định chặt chẽ, chính sách ưu đãi đột phá và cơ chế thử nghiệm linh hoạt, Luật được kỳ vọng sẽ trở thành bệ phóng vững chắc để ngành công nghiệp công nghệ số Việt Nam bứt phá, không ngừng đổi mới sáng tạo, và đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế số quốc gia. Đây là cơ hội vàng để các doanh nghiệp công nghệ Việt vươn tầm, khẳng định vị thế trên trường quốc tế.