Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo không chỉ tạo ra cuộc chạy đua về chip, mô hình AI hay trung tâm dữ liệu.

Phía sau những hệ thống AI ngày càng lớn còn có một nhu cầu cơ bản khác: điện.

Các trung tâm dữ liệu cần nguồn điện ổn định với công suất rất lớn để vận hành hàng nghìn máy chủ và bộ xử lý AI liên tục. Khi các tập đoàn công nghệ đẩy nhanh xây dựng hạ tầng, ngành điện Mỹ cũng phải tìm cách mở rộng nguồn phát và mạng lưới truyền tải với tốc độ tương ứng.

Chính nhu cầu này đang thúc đẩy một làn sóng M&A chưa từng có trong lĩnh vực điện và tiện ích.

Theo Financial Times dẫn nghiên cứu của Deloitte, tổng giá trị các thương vụ M&A trong ngành điện và tiện ích Mỹ đạt 203,6 tỷ USD trong 5 tháng đầu năm 2026, cao hơn hơn 40% so với mức 141,7 tỷ USD của cả năm 2025.

Hơn 200 tỷ USD M&A chỉ trong 5 tháng

Không chỉ M&A ngành điện tăng mạnh, vốn đầu tư vào trung tâm dữ liệu cũng đang tăng với tốc độ đáng chú ý.

Trong 5 tháng đầu năm 2026, tổng giá trị đầu tư vào trung tâm dữ liệu đạt khoảng 151,5 tỷ USD, cao hơn gấp đôi mức 68,7 tỷ USD cùng kỳ năm trước. Trong cả năm 2025, con số này đạt khoảng 321 tỷ USD.

Hai xu hướng có mối liên hệ trực tiếp.

Trung tâm dữ liệu càng được mở rộng, nhu cầu điện càng lớn. Các doanh nghiệp điện lực lại cần hàng chục tỷ USD để xây nhà máy điện, đường dây truyền tải, trạm biến áp và những hạ tầng liên quan.

Do đó, quy mô tài chính và khả năng huy động vốn đang trở thành yếu tố cạnh tranh quan trọng trong ngành điện.

Trong 5 tháng đầu năm, thị trường ghi nhận 77 thương vụ M&A điện và tiện ích, so với 157 thương vụ trong cả năm 2025. Mặc dù số lượng chưa bằng một nửa năm trước, tổng giá trị giao dịch đã cao hơn rất nhiều, cho thấy thị trường đang xuất hiện ngày càng nhiều thương vụ quy mô lớn.

NextEra – Dominion trở thành thương vụ nổi bật nhất

Thương vụ đáng chú ý nhất là kế hoạch kết hợp giữa NextEra Energy và Dominion Energy.

Theo cách tính giá trị doanh nghiệp được Deloitte sử dụng, thương vụ có giá trị khoảng 112 tỷ USD, trở thành giao dịch lớn nhất trong ngành điện và tiện ích Mỹ được công bố trong năm. Giá trị giao dịch được công bố theo cách tính khác vào khoảng 66,8 tỷ USD.

Nếu hoàn tất, thương vụ sẽ tạo ra một trong những tập đoàn điện lực lớn nhất thế giới.

Điều khiến Dominion trở nên đặc biệt hấp dẫn là khu vực hoạt động của doanh nghiệp bao gồm Virginia, nơi tập trung mật độ trung tâm dữ liệu thuộc hàng lớn nhất thế giới.

NextEra kỳ vọng quy mô lớn hơn sẽ giúp doanh nghiệp huy động vốn với điều kiện thuận lợi hơn, tăng năng lực xây dựng nguồn điện và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao từ các trung tâm dữ liệu.

BlackRock và EQT đặt cược 33 tỷ USD vào nhu cầu điện

Một thương vụ lớn khác là việc Global Infrastructure Partners (GIP), công ty thuộc BlackRock, cùng EQT thâu tóm AES Corporation.

Giao dịch có giá trị doanh nghiệp khoảng 33,3 tỷ USD, bao gồm cả nợ.

AES sở hữu và vận hành nhiều tài sản phát điện, trong đó có năng lượng tái tạo, tại Mỹ và nhiều thị trường quốc tế.

GIP và EQT đặt cược rằng nhu cầu điện tăng mạnh từ trung tâm dữ liệu, AI và quá trình điện khí hóa sẽ tạo ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp sở hữu hạ tầng năng lượng.

Điểm đáng chú ý là chính những quỹ đầu tư hạ tầng này cũng đang đầu tư mạnh vào trung tâm dữ liệu.

Điều đó cho thấy vốn tư nhân đang có xu hướng tiến vào cả hai đầu của chuỗi: vừa sở hữu hạ tầng số, vừa đầu tư vào nguồn điện phục vụ hạ tầng đó.

Vì sao AI khiến ngành điện cần sáp nhập?

Khác với nhiều ngành có thể tăng doanh thu bằng cách mở thêm cửa hàng hoặc tiếp cận khách hàng mới, các công ty điện lực được quản lý theo khu vực địa lý và thường có tệp khách hàng tương đối cố định.

Khả năng mở rộng tự nhiên vì vậy bị hạn chế.

Trong khi đó, nhu cầu vốn lại tăng rất nhanh.

Các trung tâm dữ liệu AI có thể cần nguồn điện tương đương những khu công nghiệp lớn. Để cấp điện cho hàng loạt dự án mới, doanh nghiệp phải đầu tư vào nguồn phát, truyền tải và hạ tầng lưới.

Alex Kania, chuyên gia phân tích điện và tiện ích tại BTIG, cho rằng ngành đang đứng trước lượng vốn đầu tư rất lớn và quy mô doanh nghiệp ngày càng có ý nghĩa trong việc huy động nguồn lực.

M&A vì thế trở thành một cách để doanh nghiệp nhanh chóng tăng quy mô bằng cân đối kế toán, cải thiện khả năng huy động nợ và phân bổ chi phí đầu tư trên một hệ thống lớn hơn.

AI đang biến điện thành tài sản chiến lược

Sự thay đổi này phản ánh một đặc điểm nổi bật của cuộc cách mạng AI.

Trong thời kỳ Internet, nhiều doanh nghiệp phần mềm có thể mở rộng quy mô toàn cầu mà không cần lượng lớn tài sản vật lý.

AI lại khác.

Để xây dựng và vận hành các mô hình tiên tiến, doanh nghiệp cần chip, máy chủ, trung tâm dữ liệu, đường truyền và lượng điện khổng lồ.

Do đó, những tài sản từng được xem là tương đối “truyền thống” như nhà máy điện, mạng lưới truyền tải và hệ thống lưu trữ năng lượng đang trở thành mắt xích chiến lược của nền kinh tế AI.

Reuters cho biết nhu cầu điện của các trung tâm dữ liệu tại Bắc Mỹ được dự báo tăng hơn gấp đôi, từ khoảng 31 GW năm 2025 lên 66 GW năm 2027.

Điều này giải thích tại sao các nhà đầu tư trung tâm dữ liệu ngày càng quan tâm đến việc trực tiếp sở hữu hoặc kiểm soát các tài sản phát điện.

Không chỉ AI làm nhu cầu điện Mỹ tăng

Dù AI là chất xúc tác rất mạnh, giới phân tích lưu ý không nên quy toàn bộ xu hướng tăng nhu cầu điện tại Mỹ cho trung tâm dữ liệu.

George Bilicic, Giám đốc toàn cầu phụ trách năng lượng và hạ tầng tại Lazard, cho rằng quá trình điện khí hóa nền kinh tế, tái công nghiệp hóa, xe điện và tăng trưởng kinh tế nói chung đều đang thúc đẩy nhu cầu điện.

AI và các tập đoàn hyperscaler chỉ bổ sung thêm một động lực tăng trưởng mới trên nền tảng đó.

Nói cách khác, ngay cả khi cơn sốt AI giảm nhiệt, ngành điện Mỹ vẫn có thể đối mặt với chu kỳ đầu tư cao hơn mức bình thường.

Nhưng AI khiến tốc độ và quy mô của quá trình này tăng đáng kể.

Quỹ đầu tư tư nhân đổ tiền vào ngành điện

Một thay đổi khác là sự tham gia ngày càng lớn của các quỹ đầu tư tư nhân và quỹ hạ tầng.

Điện lực vốn được xem là ngành có tốc độ tăng trưởng tương đối ổn định nhưng dòng tiền có tính dự báo cao.

Khi nhu cầu điện tăng nhanh, những tài sản này càng trở nên hấp dẫn đối với các nhà đầu tư dài hạn.

Thomas Keefe, lãnh đạo mảng điện, tiện ích và năng lượng tái tạo của Deloitte tại Mỹ, cho biết các quỹ đầu tư tư nhân và quỹ hạ tầng đang thể hiện mức độ quan tâm rất lớn tới lĩnh vực này.

Theo ông, triển vọng tăng trưởng của một số doanh nghiệp điện lực đã thay đổi đáng kể khi trung tâm dữ liệu xuất hiện như một nhóm khách hàng mới có nhu cầu điện quy mô rất lớn.

Trung tâm dữ liệu và nhà máy điện đang xích lại gần nhau

Một xu hướng đáng chú ý khác là các nhà đầu tư trung tâm dữ liệu ngày càng muốn kiểm soát trực tiếp nguồn điện.

Reuters ghi nhận các doanh nghiệp hạ tầng số đang mua lại những nhà phát triển điện mặt trời, điện gió, khí thiên nhiên và hệ thống pin nhằm giảm phụ thuộc vào tiến độ đấu nối lưới.

Lý do là xây dựng một trung tâm dữ liệu không còn chỉ phụ thuộc vào đất đai, chip hay kết nối mạng.

Một dự án có thể hoàn thiện cơ sở vật chất nhưng vẫn phải chờ nhiều năm nếu lưới điện địa phương không đủ khả năng cấp công suất.

Sở hữu nguồn điện hoặc hợp tác chặt chẽ với doanh nghiệp năng lượng giúp các tập đoàn công nghệ chủ động hơn về tiến độ.

Điều này có thể khiến ranh giới giữa ngành công nghệ và ngành năng lượng ngày càng mờ.

Virginia trở thành tâm điểm của bài toán điện cho AI

Virginia là ví dụ điển hình cho những cơ hội và thách thức mà cơn sốt trung tâm dữ liệu tạo ra.

Khu vực phía bắc bang này được xem là một trong những thị trường trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới.

Nhưng nhu cầu điện tăng nhanh cũng khiến Dominion ngày càng phụ thuộc vào thị trường điện bán buôn.

Reuters cho biết chi phí nhiên liệu của Dominion tại Virginia đã tăng gần 90% trong 5 năm, từ khoảng 2,31 tỷ USD năm 2021 lên mức dự kiến 4,35 tỷ USD trong giai đoạn tính đến giữa năm 2027.

Doanh nghiệp dự kiến phải mua khoảng 23% nguồn điện từ thị trường bán buôn vào năm 2027, so với 14% vào năm 2021.

Điều này khiến công ty dễ bị ảnh hưởng hơn bởi những thời điểm giá điện tăng mạnh.

AI phát triển, hóa đơn điện của người dân có tăng?

Đây đang trở thành một trong những vấn đề gây tranh luận nhất tại Mỹ.

Theo Financial Times, giá điện tại Mỹ đã tăng khoảng 9% so với một năm trước tại thời điểm bài báo được công bố. Bắc Carolina và Nam Carolina ghi nhận mức tăng khoảng 8%, còn Virginia khoảng 15%.

Tại Virginia, hồ sơ quản lý gần đây cho thấy chi phí nhiên liệu có thể khiến hóa đơn trung bình hàng tháng của khách hàng Dominion tăng tới khoảng 195 USD, từ mức 173 USD, nếu không có biện pháp giãn chi phí.

Đây là nguyên nhân khiến câu hỏi “ai phải trả tiền cho hạ tầng phục vụ AI?” trở nên ngày càng nhạy cảm.

Các doanh nghiệp công nghệ hưởng lợi từ trung tâm dữ liệu.

Công ty điện lực có thêm khách hàng lớn.

Nhà đầu tư được hưởng lợi từ tăng trưởng ngành điện.

Nhưng nếu chi phí xây dựng lưới điện và nhà máy mới được phân bổ sang hóa đơn của hộ gia đình, người tiêu dùng có thể trở thành bên phải gánh một phần chi phí cho cuộc đua AI.

Chính trị gia Mỹ bắt đầu điều tra vai trò của trung tâm dữ liệu

Lo ngại về giá điện đã thu hút sự chú ý của giới chính trị.

Các Thượng nghị sĩ Elizabeth Warren, Chris Van Hollen và Richard Blumenthal đã yêu cầu làm rõ vai trò của các trung tâm dữ liệu trong việc đẩy chi phí điện tăng và đặt câu hỏi liệu các hộ gia đình có đang phải hỗ trợ gián tiếp cho quá trình mở rộng hạ tầng của Big Tech hay không.

Bà Warren cũng yêu cầu một số tập đoàn đầu tư lớn cung cấp thông tin về việc sở hữu trung tâm dữ liệu và doanh nghiệp điện lực.

Mối quan tâm không chỉ nằm ở giá điện.

Việc một nhóm quỹ đầu tư đồng thời sở hữu tài sản năng lượng và hạ tầng dữ liệu cũng đặt ra những câu hỏi về mức độ tập trung quyền lực trong các ngành thiết yếu.

M&A có thể khiến các công ty điện lực mạnh hơn quá mức?

Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng cảnh báo rằng những vụ sáp nhập quy mô lớn có thể làm tăng sức mạnh độc quyền của doanh nghiệp điện lực.

Điện là loại hàng hóa đặc biệt.

Người dân thường không thể đơn giản chuyển sang một nhà cung cấp khác nếu không hài lòng về giá, bởi thị trường tiện ích được phân chia theo khu vực và chịu sự quản lý chặt chẽ.

Nếu một doanh nghiệp trở nên quá lớn sau M&A, các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng lo ngại công ty có thể có thêm ảnh hưởng trong xây dựng chính sách và phân bổ chi phí đầu tư.

Chính quyền Virginia hiện cũng tham gia sâu hơn vào quá trình xem xét thương vụ NextEra – Dominion, với yêu cầu làm rõ cam kết về khả năng chi trả hóa đơn điện, việc làm và đầu tư năng lượng sạch.

Doanh nghiệp điện lực nói quy mô lớn sẽ giúp giảm giá

Ở chiều ngược lại, các công ty điện lực lập luận rằng sáp nhập có thể tạo ra hiệu quả kinh tế nhờ quy mô.

Doanh nghiệp lớn hơn có thể tiếp cận vốn rẻ hơn, mua thiết bị với giá tốt hơn và phân bổ chi phí trên lượng tài sản lớn hơn.

NextEra chỉ ra trường hợp công ty con Florida Power & Light, nơi chi phí điện đã giảm khoảng 2% so với năm trước và doanh nghiệp cho biết khách hàng đang trả mức giá thấp hơn 19% so với năm 2019.

Để tăng sức hấp dẫn cho thương vụ với Dominion, NextEra cũng đề xuất khoảng 2,25 tỷ USD tín dụng hóa đơn điện cho khách hàng trong các khu vực do Dominion phục vụ.

Tuy nhiên, những người phản đối cho rằng các khoản hỗ trợ này chỉ mang tính ngắn hạn và không giải quyết được câu hỏi về chi phí trong nhiều thập kỷ tiếp theo.

AI đang kéo ngành công nghệ và năng lượng lại gần nhau

Làn sóng M&A hiện nay cho thấy một thay đổi mang tính cấu trúc.

Trong nền kinh tế số trước đây, các công ty công nghệ thường tập trung vào phần mềm và thuê hạ tầng từ bên ngoài.

AI khiến mô hình đó khó duy trì hoàn toàn.

Chip cần điện.

Trung tâm dữ liệu cần nhà máy điện.

Nhà máy điện cần đường dây truyền tải.

Và tất cả đều cần lượng vốn khổng lồ.

Do đó, cuộc cạnh tranh AI đang mở rộng từ các phòng nghiên cứu sang cả lĩnh vực năng lượng và tài chính hạ tầng.

Một công ty sở hữu mô hình AI mạnh nhưng không đảm bảo đủ năng lực tính toán và điện năng cũng khó mở rộng dịch vụ.

Cơn sốt M&A ngành điện Mỹ có thể chưa dừng lại

Những số liệu của năm 2026 cho thấy thị trường điện Mỹ đang bước vào một chu kỳ đầu tư khác biệt so với nhiều năm trước.

Hơn 200 tỷ USD M&A chỉ trong 5 tháng, hơn 150 tỷ USD đầu tư trung tâm dữ liệu trong cùng thời gian và hàng loạt thương vụ hạ tầng tỷ USD cho thấy vốn đang đổ vào những tài sản phía sau cuộc cách mạng AI.

Tuy nhiên, đây không đơn thuần là câu chuyện các doanh nghiệp tìm kiếm cơ hội tăng trưởng.

Cuộc chạy đua xây dựng hạ tầng AI đang đặt ra một câu hỏi ngày càng lớn cho Mỹ: ai sẽ trả chi phí cho nguồn điện, lưới truyền tải và các nhà máy mới cần thiết để vận hành nền kinh tế AI?

Nếu chi phí được hấp thụ bởi những tập đoàn công nghệ sử dụng lượng điện khổng lồ, AI có thể trở thành động lực mới cho đầu tư năng lượng.

Nhưng nếu phần lớn chi phí cuối cùng được chuyển sang hóa đơn của các hộ gia đình, phản ứng xã hội và sự can thiệp của cơ quan quản lý có thể mạnh hơn đáng kể.

Vì vậy, làn sóng M&A ngành điện do AI thúc đẩy mới chỉ là phần đầu của một cuộc chuyển đổi lớn hơn.

Trong cuộc đua AI, điện đang từ một yếu tố hậu cần trở thành tài sản chiến lược – và ai kiểm soát được nguồn điện, khả năng huy động vốn cùng hạ tầng truyền tải có thể nắm trong tay một lợi thế ngày càng quan trọng.