Theo dự thảo, Tòa án sẽ được phép xét xử theo hai hình thức: trực tiếp và trực tuyến. Với hình thức trực tuyến, phiên tòa được tổ chức tại phòng xử án, sử dụng các thiết bị điện tử kết nối mạng, cho phép bị cáo, bị hại, đương sự và các bên liên quan tham gia từ xa tại các địa điểm do Tòa án quyết định.

Thực tế, nhiều tòa án địa phương đã triển khai hình thức xét xử trực tuyến với những kết quả tích cực. Đơn cử, Tòa án nhân dân huyện Sơn Dương (Tuyên Quang) mới đây đã tổ chức phiên tòa trực tuyến liên tỉnh với điểm cầu trung tâm tại Sơn Dương và điểm cầu tại huyện Quản Bạ (Hà Giang), xét xử một vụ án hình sự liên quan đến vi phạm quy định về an toàn giao thông đường bộ. Phiên tòa diễn ra hiệu quả, tiết kiệm thời gian và chi phí.

Ông Lê Tuấn Linh, Phó Chánh án Tòa án nhân dân huyện Sơn Dương, cho biết từ năm 2020 đến nay, đơn vị đã tổ chức 99 phiên tòa trực tuyến. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong xét xử, theo ông, là xu hướng tất yếu, phù hợp với định hướng cải cách tư pháp và xây dựng Tòa án điện tử. Xét xử trực tuyến không chỉ tiết kiệm nguồn lực mà còn góp phần nâng cao tính công khai, minh bạch.

Tăng tiếp cận công lý – Giảm gánh nặng tố tụng

Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Tiến Hòa (Công ty Luật TNHH ASL, TP.HCM), người đã tham gia nhiều phiên tòa trực tuyến, đánh giá: hệ thống Tòa án Việt Nam đang có những bước đi mạnh mẽ để hòa nhập với xu thế toàn cầu. Hình thức xét xử từ xa tạo điều kiện thuận lợi cho người dân – đặc biệt là người yếu thế, người khuyết tật hoặc ở vùng sâu vùng xa – tiếp cận công lý dễ dàng hơn. Đối với các vụ án đơn giản, rõ ràng, đây là một giải pháp tối ưu giúp đảm bảo tiến độ giải quyết mà vẫn giữ đúng quy trình pháp lý.

Thách thức còn đó: Hạ tầng, bảo mật, và tính nghiêm trang

Tuy nhiên, xét xử trực tuyến vẫn đối mặt nhiều thách thức. Cơ sở hạ tầng kỹ thuật ở một số địa phương chưa đồng bộ, đường truyền mạng không ổn định dễ gây gián đoạn trong quá trình xét xử. Việc đánh giá chứng cứ, tâm lý các bên qua màn hình cũng có thể thiếu độ chính xác như khi xét xử trực tiếp.

Ngoài ra, việc duy trì sự nghiêm trang, chuẩn mực của một phiên tòa tại nhiều điểm cầu là vấn đề không đơn giản. Công tác bảo mật thông tin cũng được đặt ra như một yêu cầu cấp thiết, đặc biệt khi dữ liệu phiên tòa có thể bị xâm nhập nếu không được kiểm soát chặt chẽ.

Ông Lê Tuấn Linh nhấn mạnh: “Cần có quy định cụ thể hơn về bảo mật thông tin trong phiên tòa trực tuyến, cũng như hướng dẫn rõ ràng về các vụ án đủ điều kiện áp dụng thủ tục rút gọn”.

Kỳ vọng từ luật hóa

Theo Thạc sĩ, Luật sư Nguyễn Tiến Hòa, việc Quốc hội đưa nội dung xét xử trực tuyến vào Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (sửa đổi) là một bước đi đúng hướng. Ông kỳ vọng Luật sẽ quy định rõ về tiêu chuẩn thiết bị, phần mềm, chế độ bảo mật, cũng như trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong tổ chức và vận hành phiên tòa từ xa.

“Xét xử trực tuyến cần được mở rộng cho các loại hình tố tụng khác, không chỉ trong án hình sự mà còn dân sự, hành chính và lao động. Sự phối hợp giữa Tòa án và các cơ quan hữu quan sẽ giúp đơn giản hóa thủ tục, tạo điều kiện thuận lợi cho cả luật sư và người dân tham gia tố tụng,” ông Hòa chia sẻ.

Ông kết luận: “Chúng tôi kỳ vọng những sửa đổi trong Luật lần này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả xét xử trực tuyến, thúc đẩy chuyển đổi số ngành Tư pháp, và đưa Việt Nam hội nhập mạnh mẽ hơn với xu thế công lý số toàn cầu.”