Video AI – Công cụ mạnh nhưng tiềm ẩn rủi ro

Những công cụ tạo video từ AI như Sora, Veo 3, KlingAI… đang thu hút hàng triệu người dùng toàn cầu. Chỉ với vài dòng mô tả ngắn, người dùng đã có thể tạo ra một đoạn video sống động, từ nội dung giải trí đơn giản đến các mô phỏng công nghệ, clip âm nhạc, hoạt họa… Tuy nhiên, khi việc tạo dựng hình ảnh, khuôn mặt, giọng nói hoặc hành vi của một cá nhân được thực hiện mà không có sự cho phép, thì điều tưởng chừng “vui là chính” lại có thể cấu thành hành vi vi phạm pháp luật.

AI hiện có khả năng tạo ra phiên bản kỹ thuật số cực kỳ chân thực của một con người, từ khuôn mặt, cử chỉ cho đến giọng nói, khiến việc phân biệt thật – giả ngày càng trở nên khó khăn. Khi các video đó được chia sẻ trên mạng xã hội mà không rõ mục đích hoặc danh tính người tạo, nguy cơ bị xâm phạm quyền hình ảnh, danh dự, nhân phẩm là rất cao.

Người dùng AI có thể vướng trách nhiệm hình sự

Hiện nay, Việt Nam chưa có quy định riêng về deepfake hay video AI. Tuy nhiên, các quy định về quyền hình ảnh, thông tin cá nhân đã được quy định rõ trong Bộ luật Dân sự và các văn bản pháp luật liên quan. Theo đó, hình ảnh cá nhân là quyền nhân thân. Việc sử dụng, chia sẻ hoặc phát tán hình ảnh, thông tin nhận dạng cá nhân khi chưa có sự đồng ý từ chủ thể là hành vi vi phạm pháp luật, bất kể nội dung video đó mang tính xúc phạm, xuyên tạc hay chỉ đơn thuần “chế vui”.

Tùy theo mức độ nghiêm trọng, hậu quả gây ra và mục đích sử dụng, người vi phạm có thể bị xử lý hành chính, buộc bồi thường thiệt hại hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Khung hình phạt có thể lên đến 7 năm tù nếu hành vi xâm phạm gây hậu quả nghiêm trọng.

Đáng chú ý, ngay cả người không trực tiếp tạo video mà chỉ chia sẻ hoặc phát tán nội dung vi phạm cũng phải chịu trách nhiệm pháp lý. Một khi nội dung đã lan truyền, việc truy xuất người tạo thông qua người phát tán là hoàn toàn khả thi, nhờ vào các công cụ giám sát và quản lý mạng hiện nay.

Ai phải chịu trách nhiệm khi video AI gây hậu quả?

Không chỉ người tạo và người phát tán, các nền tảng mạng xã hội, nhà cung cấp dịch vụ internet (ISP) cũng có trách nhiệm trong việc xử lý nội dung vi phạm. Khi được yêu cầu bởi cơ quan chức năng, các nền tảng có nghĩa vụ gỡ bỏ, chặn hoặc kiểm duyệt nội dung kịp thời. Nếu cố tình trì hoãn hoặc tiếp tay cho hành vi vi phạm, họ cũng có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật hiện hành.

Ngoài ra, trong một số trường hợp, người tạo và người phát tán video có thể bị quy trách nhiệm liên đới, đặc biệt khi có sự phối hợp hoặc cùng chủ ý gây ra thiệt hại cho người bị hại. Đây là yếu tố quan trọng khi xác định hình thức xử lý cũng như mức độ bồi thường.

Tương lai cần hành lang pháp lý rõ ràng hơn

Công nghệ AI phát triển nhanh hơn tốc độ hoàn thiện của các quy định pháp luật. Vì vậy, để hạn chế rủi ro từ các video được tạo bằng AI, các chuyên gia kiến nghị cần sớm xây dựng bộ quy tắc ứng xử, hành lang pháp lý dành riêng cho nội dung số do AI tạo ra.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy hợp tác quốc tế trong việc xử lý vi phạm trên không gian mạng, đồng thời yêu cầu các nền tảng công nghệ tăng cường kiểm duyệt nội dung, xác minh danh tính người dùng và có cơ chế phản hồi nhanh khi có khiếu nại liên quan đến vi phạm quyền hình ảnh, danh dự, đời tư.

Việc sử dụng AI tạo video đang dần trở thành xu hướng phổ biến, song người dùng cần tỉnh táo và có trách nhiệm trong việc sử dụng công nghệ. Dù là “chơi cho vui” hay “tạo content”, chỉ một đoạn video cũng có thể trở thành căn cứ pháp lý nếu làm tổn hại đến người khác. Công nghệ ngày càng mạnh, nhưng ranh giới giữa sáng tạo và vi phạm cũng ngày càng mong manh.