Tính cấp thiết của việc hoàn thiện khung pháp lý về tài sản số

Với chủ trương “Đưa đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc không được chậm trễ trong hoàn thiện và nghiên cứu khung pháp lý về tài sản số. Trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, việc xây dựng một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và phù hợp với xu thế toàn cầu là yếu tố then chốt để Việt Nam tận dụng tối đa cơ hội từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Điều này không chỉ thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế số mà còn đảm bảo an ninh, ổn định và bảo vệ quyền lợi của người dân, doanh nghiệp trong môi trường số. Sự chủ động và quyết liệt trong hoàn thiện khung pháp lý sẽ là nền tảng vững chắc để Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ công nghệ toàn cầu.

Tại buổi làm việc với Ban Chiến lược, chính sách Trung ương ngày 24-2-2025 vừa qua, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh cần sớm thể chế hoá quản lý tiền kỹ thuật số.

Tổng Bí thư Tô Lâm nhất trí với đề xuất của Ban Chính sách, chiến lược Trung ương về việc cần sớm quản lý đồng tiền này dưới dạng một loại tài sản ảo để tránh các tác động tiêu cực đến nền kinh tế và các vấn đề xã hội, đồng thời giúp đóng góp giá trị cho kinh tế đất nước. Giao cho Quốc hội và các cơ quan của Chính phủ cần sớm thể chế hóa và cụ thể hóa để quản lý lĩnh vực này.

Theo ông, Quốc hội và các cơ quan của Chính phủ cần sớm thể chế và cụ thể hóa để quản lý lĩnh vực này. Trong đó, nhà điều hành cần nghiên cứu áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) để thành lập sàn giao dịch cho tài sản số. Ông lưu ý các chính sách để Việt Nam “không chậm chân, mất cơ hội, tạo khoảng cách hoặc khu biệt với hình thái tài chính mới và phương thức giao dịch hiện đại”.

Tại hội nghị với các doanh nghiệp nhỏ và vừa hôm 27/2/2025, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã giao Bộ Tài chính, Khoa học và Công nghệ xây dựng chính sách, quy định về tài sản số, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sand box). Các cơ quan này phải hoàn thành chậm nhất trong quý II.

Và đến ngày 09/03/2025, Tại Công điện số 22 về Một số nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm về cắt giảm thủ tục hành chính, cải thiện môi trường kinh doanh, thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính cũng đã yêu cầu Bộ Tài chính sớm hoàn thiện hồ sơ nghị quyết thí điểm để quản lý các hoạt động liên quan đến tài sản ảo, tài sản mã hóa, báo cáo Thường trực Chính phủ.

Việc hoàn thiện khung pháp lý về tài sản số không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là bước đi chiến lược để Việt Nam bắt kịp xu thế phát triển của nền kinh tế số toàn cầu. Với sự chỉ đạo quyết liệt từ Tổng Bí thư, Thủ tướng Chính phủ cùng các cơ quan chức năng, việc xây dựng một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch sẽ tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của tài sản số. Điều này không chỉ giúp quản lý hiệu quả các rủi ro tiềm ẩn mà còn mở ra cơ hội lớn để thu hút đầu tư, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ, việc sớm hoàn thiện khung pháp lý sẽ giúp Việt Nam không bị tụt hậu, đồng thời khẳng định vị thế là một quốc gia tiên phong trong việc ứng dụng và quản lý các công nghệ số tiên tiến. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam vươn lên mạnh mẽ, tận dụng tối đa tiềm năng của kỷ nguyên số, đóng góp vào sự phát triển chung của nền kinh tế và xã hội.

Hoàn thiện khung pháp lý sớm sẽ giúp Việt Nam không bị tụt hậu

Cơ hội

Phát triển nền kinh tế số

Theo số liệu của Hiệp hội Blockchain Việt Nam hồi tháng 8/2024, giai đoạn 2021-2022, Việt Nam nằm trong top 3 thế giới về tỷ lệ người dân sở hữu tài sản số (tương đương 21% dân số Việt Nam sở hữu), chỉ sau UAE và Mỹ. Dòng tài sản số vào Việt Nam năm 2023 đạt 120 tỷ USD, theo báo cáo của tổ chức phân tích thị trường Chainalysis.

Các loại tiền số như Bitcoin, Ethereum… được coi là tài sản ảo phổ biến. Tuy nhiên, Việt Nam chưa có định nghĩa cụ thể về tiền ảo và tài sản ảo. Các quy định hiện mới đề cập khái niệm tiền điện tử neo theo tiền pháp định, tồn tại dưới dạng thẻ trả trước ngân hàng, ví điện tử.

Còn theo số liệu từ cổng thanh toán Triple-A, Việt Nam đang có hơn 17 triệu người sở hữu tài sản mã hóa, xếp thứ 7 trên toàn cầu. Chia cho tổng dân số hiện hành, tỷ lệ sở hữu crypto tại Việt Nam đạt khoảng 17%, cao hơn nhiều so với mức trung bình 6,5% của toàn thế giới. Trên 85% người làm nghề tự do sở hữu tài sản mã hóa, đứng đầu thế giới; hơn 34% người làm nghề tự do chấp nhận thanh toán bằng crypto.

Với việc hoàn thiện khung pháp lý rõ ràng sẽ giúp nâng cao niềm tin của nhà đầu tư tài sản số, thu hút thêm nhóm nhà đầu tư truyền thống. Về lâu dài, đây sẽ là động lực quan trọng để thị trường kinh tế số tại Việt Nam phát triển nhanh hơn.

Thu hút đầu tư trong và ngoài nước

Việc xây dựng hành lang pháp lý và thí điểm sàn giao dịch tiền số, tài sản số đang thu hút sự chú ý của nhiều doanh nghiệp, trong đó có cả các công ty chứng khoán. Khi Chính phủ công bố chủ trương quản lý tiền số nhằm hạn chế tác động tiêu cực đến nền kinh tế và xã hội, đồng thời đóng góp giá trị cho nền kinh tế đất nước, nhiều doanh nghiệp, bao gồm các công ty chứng khoán, đã bày tỏ sự quan tâm.

Hệ thống công nghệ giao dịch chứng khoán tương tự như giao dịch tiền số và tài sản số, trong khi nhóm khách hàng của các nhà đầu tư chứng khoán cũng có thể là nhà đầu tư tiền số và tiền ảo. Điều này tạo cơ hội cho các công ty chứng khoán tham gia cung cấp dịch vụ trong thị trường tiền số, tiền ảo.

Vào đầu năm 2025, Công ty Quản lý Quỹ SSI (HM:SSI) (SSIAM) – thành viên của Công ty Chứng khoán SSI – đã ra mắt nền tảng đầu tư SSI Digital Ventures, cam kết đầu tư lên tới 200 triệu USD và cùng các đối tác đầu tư tổng cộng 500 triệu USD vào các lĩnh vực công nghệ số và Blockchain tại Đông Nam Á.

Công ty Cổ phần Công nghệ số SSI (SSID), do Chủ tịch Hội đồng quản trị SSI Nguyễn Duy Hưng sáng lập, đang triển khai dự án Tổ hợp Công nghệ số và Blockchain tại Khu công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), với diện tích 1,7 ha. Mục tiêu của dự án là tạo nền tảng cho một trong những sandbox đầu tiên nhằm thúc đẩy sự đổi mới và phát triển công nghệ số cùng Blockchain.

Các tập đoàn công nghệ lớn trên thế giới có thể xem Việt Nam là một thị trường tiềm năng để mở rộng hoạt động, đặc biệt trong lĩnh vực blockchain, tiền điện tử, và các ứng dụng tài chính số. Điều này không chỉ mang lại nguồn vốn lớn mà còn giúp chuyển giao công nghệ và kinh nghiệm quản lý đối với lĩnh vực “tiền số” này.

Cơ hội cho các Startup trong lĩnh vực tài sản số

Mới đây ngày 17/03/2025, Văn phòng Sáng chế và Nhãn hiệu Mỹ (USPTO) thông báo đã hoàn thành những bước cuối cùng để công bố sáng chế mang tính đột phá của Ramper, một công ty thuộc hệ sinh thái blockchain của Ninety Eight.

Đây là một trong những bằng sáng chế đầu tiên của Việt Nam trong lĩnh vực blockchain, bằng sáng chế lần này được đánh giá mang tính thực tiễn cao, mở ra cơ hội đưa blockchain đến gần hơn với hàng tỷ người dùng trên toàn thế giới. Với giải pháp “Social Login” của Ramper, người dùng có thể tiếp cận và trải nghiệm các ứng dụng web3 thông qua các tài khoản mạng xã hội quen thuộc như Google, Facebook, X…

Ninety Eight là doanh nghiệp đi đầu trong làn sóng blockchain tại Việt Nam. Công ty thành lập năm 2017, trải qua 8 năm hình thành và phát triển, Ninety Eight sở hữu hệ sinh thái blockchain đáp ứng hầu hết nhu cầu của người dùng, nhà lập trình.

Số lượng startup trong lĩnh vực tiền số (crypto, blockchain, và các công nghệ liên quan) tại Việt Nam đã tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây, phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư đối với lĩnh vực này.

Thị trường blockchain Việt Nam được dự đoán tăng trưởng hai con số giai đoạn 2023-2027 và sẽ là môi trường khởi nghiệp đầy hứa hẹn cho các startup công nghệ nước nhà. Báo cáo của MarketsandMarkets cho thấy thị trường thiết bị liên quan đến blockchain tại Việt Nam dự kiến đạt giá trị gần 2,5 tỷ USD vào năm 2026, quy mô tăng gấp 5 lần so với năm 2021. Theo số liệu từ Tổng Cục Thống Kê năm 2020, số lượng startup blockchain tại Việt Nam đã vượt qua con số 80. Đã có hơn 10 sàn giao dịch và khoảng 10 doanh nghiệp kêu gọi vốn qua blockchain được công bố bởi các công ty Việt Nam.

Việc hoàn thiện khung pháp lý về tài sản số sẽ tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và an toàn cho các startup. Khung pháp lý rõ ràng giúp các nhà đầu tư “an tâm”, thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào Việt Nam. Điều này mở ra cơ hội để các startup phát triển mạnh mẽ, vươn ra thị trường toàn cầu và góp phần đưa Việt Nam trở thành điểm sáng trong lĩnh vực “tài sản số” và “tiền số”.

Thách thức

Công nhận quyền sở hữu đối với tài sản số

Tài sản số, như tiền điện tử, NFT, hay các tài sản ảo khác, tồn tại dưới dạng kỹ thuật số và được lưu trữ trên các nền tảng blockchain. Điều này khiến việc xác định quyền sở hữu trở nên phức tạp, vì không có cơ chế vật lý hay giấy tờ truyền thống để chứng minh quyền sở hữu.

Việc công nhận quyền sở hữu đòi hỏi sự minh bạch trong việc xác định ai là người kiểm soát và sở hữu ví điện tử, bên cạnh đó vẫn chưa quy định pháp luật về việc đăng ký đối với loại tài sản này.

Công nhận quyền sở hữu phải minh bạch trong việc xác định người kiểm soát và sở hữu ví điện tử

Cần xây dựng một cơ chế pháp lý rõ ràng để công nhận quyền sở hữu tài sản số, bao gồm việc đăng ký và xác minh quyền sở hữu thông qua các nền tảng blockchain. Các cơ quan chuyên môn như Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, và Bộ Thông tin và Truyền thông,.. cần có sự phối hợp với nhau để xây dựng và hoàn thiện việc quản lý, công nhận quyền sở hữu đối với tài sản số.

Rủi ro về bảo mật, an toàn và lừa đảo trên không gian mạng

Theo Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số định nghĩa, tài sản số là tài sản vô hình, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo ra, phát hành, lưu trữ, chuyển giao, xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử. Chính vì tình đặc thù của loại tài sản này được giao dịch trên không gian mạng nên luôn tìm ẩn rủi ro về mức độ an toàn, việc tấn công mạng, hack, và đánh cắp dữ liệu là rất phổ biến.

Các hình thức lừa đảo trực tuyến, như Ponzi, scam ICO, hay phishing, đang gia tăng, gây thiệt hại lớn cho nhà đầu tư và người dùng.

Do đó, rất cần thiết xây dựng các quy định nghiêm ngặt về bảo mật và an toàn thông tin, yêu cầu các sàn giao dịch và nền tảng tài sản số tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Thiết lập cơ chế giám sát và cảnh báo sớm các hoạt động lừa đảo, đồng thời nâng cao nhận thức của người dùng về rủi ro.

Khó khăn trong việc quản lý tiền số

Hiện tại, nhiều quốc gia, bao gồm cả Việt Nam, chưa có khung pháp lý đầy đủ để quản lý tiền số. Điều này dẫn đến sự thiếu chắc chắn và rủi ro cho cả nhà đầu tư và cơ quan quản lý.

Tiền số hoạt động dựa trên công nghệ blockchain, mang tính phi tập trung và ẩn danh. Điều này gây khó khăn cho việc theo dõi và quản lý các giao dịch, đặc biệt là các hoạt động bất hợp pháp như rửa tiền, tài trợ khủng bố. Việc theo dõi các giao dịch tiền số trên blockchain đòi hỏi công nghệ cao và nguồn lực lớn. Các cơ quan quản lý có thể gặp khó khăn trong việc xác định nguồn gốc và mục đích của các giao dịch, đặc biệt khi chúng được thực hiện qua nhiều ví điện tử khác nhau.

Cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và toàn diện để quản lý tiền số, bao gồm các quy định về giao dịch như, điều kiện cấp phép, yêu cầu kỹ thuật, thanh khoản, vốn và bảo vệ nhà đầu tư. Thiết lập cơ chế pháp lý đồng bộ để quản lý chặt chẽ các sàn giao dịch, giúp kiểm soát rủi ro, ngăn chặn giao dịch bất thường.