Cấu trúc chính của dự thảo luật

• Chương I – Quy định chung (Điều 1–7)
• Chương II – Phân loại và quản lý hệ thống AI theo mức độ rủi ro (Điều 8–24)
• Chương III – Hạ tầng và chủ quyền AI quốc gia (Điều 25–33)
• Chương IV – Ứng dụng AI thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội (Điều 34–41)
• Chương V – Đạo đức, độ tin cậy và trách nhiệm trong AI (Điều 42–46)
• Chương VI – Nhân lực, đổi mới sáng tạo và hợp tác quốc tế (Điều 47–53)
• Chương VII – Thanh tra, xử lý vi phạm và giải quyết tranh chấp (Điều 54–59)
• Chương VIII – Trách nhiệm dân sự và bồi thường thiệt hại (Điều 60–64)
• Chương IX – Tổ chức thực hiện và điều khoản thi hành (Điều 65–70)

AI phải đặt con người ở vị trí trung tâm

Dự thảo quy định mọi hệ thống AI hoạt động tại Việt Nam phải tuân theo 7 nguyên tắc nền tảng, trong đó nhấn mạnh:

1. Lấy con người làm trọng tâm

AI chỉ có vai trò hỗ trợ, không thay thế con người trong các quyết định quan trọng; đồng thời phải luôn nằm dưới sự kiểm soát và chịu trách nhiệm cuối cùng của con người.

2. Bảo đảm an toàn – công bằng – minh bạch – trách nhiệm

Hệ thống AI cần được thiết kế an toàn, bảo mật, không phân biệt đối xử; có khả năng giải trình và xác định rõ trách nhiệm nếu gây ra thiệt hại.

3. Giữ vững tự chủ quốc gia, thúc đẩy hội nhập

Ưu tiên phát triển công nghệ, dữ liệu và hạ tầng AI trong nước, đồng thời chủ động hợp tác quốc tế theo các tiêu chuẩn chung.

4. Phát triển AI bền vững và bao trùm

Ứng dụng AI phải gắn với mục tiêu phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và đảm bảo mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận.

5. Cân bằng lợi ích – hài hòa chính sách
6. Quản lý dựa trên rủi ro

Nhà nước áp dụng các yêu cầu quản lý tương ứng với từng mức độ rủi ro, chỉ bắt buộc siết chặt với những hệ thống có nguy cơ gây hại rõ rệt.

7. Thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Tạo môi trường pháp lý thông thoáng để khuyến khích nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm AI.

4 cấp độ rủi ro của hệ thống trí tuệ nhân tạo

Dự thảo luật chia hệ thống AI thành bốn nhóm rủi ro, nhằm xác định chế độ quản lý phù hợp:

1. Rủi ro không thể chấp nhận

Là những hệ thống có khả năng xâm hại an ninh quốc gia, trật tự xã hội hoặc quyền con người – hoàn toàn bị cấm theo Điều 11.

2. Rủi ro cao

Những hệ thống AI được sử dụng trong các lĩnh vực nhạy cảm như y tế, an ninh, giáo dục… có thể gây tổn hại lớn đến tính mạng, sức khỏe, quyền lợi của người dân. Các hệ thống này phải tuân thủ quy định nghiêm ngặt.

3. Rủi ro trung bình

Các mô hình AI tương tác trực tiếp với con người hoặc tạo nội dung mà người dùng cần được thông báo rõ đó là sản phẩm do AI tạo ra.

4. Rủi ro thấp

Những hệ thống AI không thuộc các nhóm trên; cơ chế quản lý nhẹ hơn.

Những hệ thống AI bị cấm tuyệt đối

Dự thảo nêu rõ các trường hợp AI không được phép nghiên cứu, phát triển hay sử dụng, bao gồm:

• Hệ thống cố tình thao túng nhận thức/hành vi, làm mất khả năng tự chủ của người dùng hoặc gây tổn hại thể chất, tinh thần.
• Lợi dụng điểm yếu của nhóm người dễ tổn thương (người già, trẻ em, người khuyết tật…).
• Chấm điểm tín nhiệm xã hội quy mô lớn gây bất lợi cho cá nhân trong các bối cảnh xã hội không liên quan.
• Nhận dạng sinh trắc học từ xa theo thời gian thực tại nơi công cộng để phục vụ thực thi pháp luật, trừ trường hợp đặc biệt và phải được phép theo quy trình chặt chẽ.
• Thu thập dữ liệu khuôn mặt quy mô lớn từ internet/camera một cách tràn lan, không có chủ đích.
• Nhận diện cảm xúc tại nơi làm việc hoặc cơ sở giáo dục, trừ khi pháp luật chuyên ngành cho phép vì lý do an toàn hoặc y tế.
• Tạo, phát tán nội dung giả mạo hoặc nội dung do AI tạo ra gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh, trật tự xã hội.
• Phát triển, sử dụng AI nhằm chống phá Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Các trường hợp cấm khác sẽ do Chính phủ quy định sau khi tham vấn các cơ quan liên quan.

Bộ Khoa học và Công nghệ hiện đang công bố toàn văn dự thảo trên Cổng Thông tin điện tử của Bộ để người dân, chuyên gia và doanh nghiệp góp ý, hoàn thiện trước khi trình Quốc hội xem xét.