Tại Nikkei Global Digital Summit 2026, nhiều lãnh đạo công nghệ và công nghiệp cho rằng AI đang bắt đầu bước ra khỏi màn hình máy tính để đi sâu vào các hệ thống vật lý.

Điều này có thể tạo ra tác động đặc biệt lớn đối với châu Á, nơi tập trung nhiều trung tâm sản xuất ô tô, điện tử, robot và thiết bị công nghiệp lớn nhất thế giới.

Nếu làn sóng AI tạo sinh trước đây chủ yếu xoay quanh chatbot và phần mềm, giai đoạn tiếp theo có thể được quyết định bởi Physical AI – trí tuệ nhân tạo có khả năng điều khiển phương tiện, robot và máy móc trong thế giới thực.

Xe điện đang cần một lợi thế mới ngoài pin và giá bán

Theo ông Jun Seki, Giám đốc Chiến lược mảng xe điện của Foxconn, ngành xe điện hiện đang đối mặt với một vấn đề lớn: những cải tiến về pin và thời gian sạc dù quan trọng nhưng chưa đủ để tạo ra khác biệt mang tính quyết định so với xe hybrid.

Ông đặt câu hỏi: “Xe điện thực sự mang lại sự tiện lợi nào vượt trội so với xe hybrid?”

Trong vài năm qua, các nhà sản xuất đã cạnh tranh mạnh về dung lượng pin, quãng đường di chuyển, tốc độ sạc và giá bán.

Tuy nhiên, khi công nghệ dần hội tụ, khoảng cách giữa các hãng ngày càng thu hẹp.

Một chiếc xe sạc nhanh hơn vài phút hay đi xa hơn vài chục kilomet chưa chắc đủ để thay đổi hoàn toàn quyết định mua xe của người tiêu dùng.

Theo ông Seki, bước ngoặt thực sự có thể đến từ lái xe tự động hoàn toàn.

Khi ô tô trở thành một “máy tính biết chở người”

Nếu xe có thể tự vận hành mà không cần người điều khiển, giá trị của phương tiện sẽ thay đổi căn bản.

Xe lúc đó không còn đơn thuần là phương tiện để một người tự lái từ điểm A đến điểm B.

Nó có thể đưa chủ nhân đến nơi làm việc rồi tự quay về nhà. Khi cần, người dùng có thể gọi xe quay lại đón. Người cao tuổi hoặc những người không thể trực tiếp lái xe cũng có thể di chuyển độc lập hơn.

Theo cách nhìn này, chiếc xe trở thành một hệ thống tính toán có khả năng di chuyển.

Đây là lợi thế mà ông Seki cho rằng có thể giúp xe điện tạo ra khác biệt lớn so với xe hybrid.

Ông dự báo đến khoảng năm 2040, hơn 80% phương tiện trên thị trường có thể được trang bị công nghệ tự lái cấp độ 4 trở lên.

Ở cấp độ 4, phương tiện có thể tự vận hành hoàn toàn trong một số khu vực hoặc điều kiện xác định mà không cần con người can thiệp trực tiếp.

Vì sao xe điện phù hợp hơn với lái tự động?

Theo ông Seki, xe điện có nhiều lợi thế khi tích hợp công nghệ tự lái.

Các hệ thống tự động hóa cần lượng tính toán rất lớn để xử lý dữ liệu từ camera, radar, lidar và nhiều cảm biến khác.

Xe điện vốn có kiến trúc điện tử và phần mềm ngày càng tập trung, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tích hợp các hệ thống tính toán hiệu năng cao.

Bên cạnh đó, một chiếc xe tự lái hoàn toàn cũng phải giải quyết bài toán tự bổ sung năng lượng.

Với xe chạy xăng, tự động hóa toàn bộ quá trình tiếp nhiên liệu phức tạp hơn đáng kể.

Trong khi đó, xe điện có thể hướng tới các trạm sạc tự động, sạc không dây hoặc hệ thống robot sạc mà không cần người vận hành.

Điều này khiến xe điện trở thành nền tảng phù hợp hơn cho viễn cảnh phương tiện tự vận hành hoàn toàn.

Chi phí tự lái vẫn là rào cản lớn

Dù tiềm năng lớn, công nghệ lái tự động hiện vẫn đắt đỏ.

Theo ông Seki, một hệ thống tự lái hiện có thể tiêu tốn hơn 20.000 USD.

Phần lớn chi phí đến từ các cảm biến cao cấp và bản đồ độ phân giải cao cần thiết để bù đắp những hạn chế của AI hiện tại.

Xe phải liên tục nhận biết làn đường, biển báo, người đi bộ, phương tiện xung quanh và rất nhiều tình huống bất ngờ.

Nếu AI chưa đủ mạnh, hệ thống phải dựa nhiều hơn vào cảm biến và bản đồ chi tiết để duy trì mức độ an toàn cần thiết.

Ông Seki cho rằng khoảng 5 năm tới sẽ là giai đoạn nhiều công nghệ khác nhau tiếp tục cạnh tranh song song.

Sau đó, nếu AI đủ mạnh để hiểu môi trường tốt hơn, xe có thể sử dụng ít cảm biến đắt tiền hơn và giảm mức độ phụ thuộc vào bản đồ độ phân giải cao.

Điều này có thể giúp tiêu chuẩn hóa hệ thống tự lái và giảm đáng kể chi phí.

AI đang đưa robot hình người vào một cuộc đua mới

Không chỉ ô tô, robot hình người cũng đang trở thành một trong những lĩnh vực được kỳ vọng lớn trong kỷ nguyên AI.

Andy Rubin, nhà sáng lập kiêm Tổng giám đốc Genki Robotics và là người đồng sáng lập hệ điều hành Android, cho rằng Trung Quốc đang tăng tốc rất nhanh trong lĩnh vực này.

Theo ông, Trung Quốc hiện có hơn 38 doanh nghiệp phát triển robot hình người và đã đưa lĩnh vực này trở thành một trong những trụ cột chiến lược của nền kinh tế công nghệ.

Lợi thế của Trung Quốc nằm ở quy mô sản xuất lớn, chuỗi cung ứng phần cứng hoàn chỉnh và sự hỗ trợ mạnh từ chính sách công nghiệp.

Khi AI đủ khả năng giúp robot hiểu môi trường, thực hiện nhiệm vụ và thích ứng với tình huống mới, robot hình người có thể trở thành một trong những thị trường phần cứng lớn tiếp theo.

Robot trước tiên sẽ vào nhà máy, công trường và cảng biển

Được thành lập tại Tokyo, Genki Robotics đang phát triển robot hình người cùng một hệ điều hành mở.

Mục tiêu của công ty là xây dựng mô hình tương tự Android: phần cứng có thể đến từ nhiều nhà sản xuất khác nhau, trong khi các nhà phát triển bên ngoài có thể xây dựng ứng dụng và chức năng cho robot.

Trong giai đoạn đầu, Genki Robotics hướng tới các môi trường có nhu cầu lao động lớn như nhà máy, công trường xây dựng và cảng biển.

Đây đều là những lĩnh vực đang gặp vấn đề thiếu hụt lao động tại nhiều nền kinh tế phát triển ở châu Á, đặc biệt là Nhật Bản.

Thay vì ngay lập tức đưa robot hình người vào nhà dân, việc triển khai trong môi trường công nghiệp có thể mang lại giá trị kinh tế rõ ràng hơn.

Robot có thể đảm nhiệm công việc nặng nhọc, nguy hiểm hoặc lặp lại, trong khi con người tập trung vào các nhiệm vụ có giá trị cao hơn.

Robot hình người có thể phát triển giống smartphone?

Theo Andy Rubin, một ngành công nghiệp robot bền vững không nên được xây dựng theo mô hình một công ty kiểm soát toàn bộ chuỗi giá trị.

Ông cho rằng cách tiếp cận phù hợp hơn là một hệ sinh thái mở.

Trong đó, một doanh nghiệp có thể sản xuất robot, doanh nghiệp khác phát triển hệ điều hành, trong khi cộng đồng lập trình viên xây dựng các ứng dụng và kỹ năng cho robot.

Mô hình này tương tự cách điện thoại thông minh phát triển.

Một chiếc smartphone hiện đại là kết quả của sự phối hợp giữa nhà sản xuất chip, hãng thiết bị, hệ điều hành, cửa hàng ứng dụng và hàng triệu nhà phát triển.

Nếu robot hình người đi theo con đường tương tự, tốc độ đổi mới có thể nhanh hơn nhiều so với việc mỗi công ty tự phát triển toàn bộ công nghệ.

Nhật Bản có thể trở thành trung tâm chuỗi cung ứng robot ngoài Trung Quốc

Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị ngày càng ảnh hưởng sâu tới chuỗi cung ứng công nghệ, Andy Rubin cho rằng Nhật Bản có một cơ hội đáng chú ý.

Quốc gia này sở hữu nền công nghiệp chế tạo lâu đời, nhiều thập kỷ kinh nghiệm về robot và mạng lưới doanh nghiệp phụ trợ phát triển.

Đồng thời, Nhật Bản vẫn duy trì môi trường kinh doanh tương đối mở và có quan hệ sâu với nhiều nền kinh tế lớn.

Theo ông Rubin, đây có thể trở thành nền tảng để xây dựng một chuỗi cung ứng robot mới tại châu Á bên ngoài Trung Quốc.

Nếu xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng tiếp tục, các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam và nhiều trung tâm sản xuất khác trong khu vực có thể hưởng lợi từ sự dịch chuyển này.

AI trong nhà máy mở ra cơ hội nhưng cũng tạo rủi ro mới

AI không chỉ xuất hiện trong sản phẩm cuối cùng như ô tô hay robot.

Công nghệ này đang ngày càng đi sâu vào quá trình vận hành doanh nghiệp.

Theo Akio Yamaguchi, Chủ tịch IBM Nhật Bản, sự xuất hiện của AI agent trong văn phòng và nhà máy đang đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới về quản trị dữ liệu.

Khác với phần mềm truyền thống, AI agent có thể thực hiện một chuỗi hành động thay cho con người.

Một tác nhân AI có thể truy cập hệ thống nội bộ, đọc cơ sở dữ liệu, tìm thông tin bên ngoài, gửi yêu cầu, xử lý tài liệu và sử dụng nhiều phần mềm khác nhau để hoàn thành nhiệm vụ.

Khả năng này tạo ra năng suất rất lớn nhưng đồng thời làm tăng rủi ro nếu quyền truy cập không được kiểm soát.

Khi AI trở thành “nhân viên ngoài tầm kiểm soát”

Một AI agent được cấp quyền quá rộng có thể truy cập vào những dữ liệu không cần thiết cho nhiệm vụ.

Nếu hệ thống đưa ra quyết định sai hoặc bị khai thác, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn rất nhiều so với một chatbot chỉ tạo văn bản.

Trong môi trường sản xuất, rủi ro còn cao hơn.

AI có thể không chỉ xử lý dữ liệu mà còn tác động đến máy móc, robot hoặc hệ thống vận hành vật lý.

Theo ông Yamaguchi, nếu quyền hạn không được thiết kế cẩn thận, doanh nghiệp có thể tạo ra những “nhân viên ngoài tầm kiểm soát” rất khó giám sát.

Đây sẽ là một trong những vấn đề lớn nhất khi AI được triển khai rộng trong doanh nghiệp.

Doanh nghiệp phải cấp quyền cho AI giống như cấp quyền cho nhân viên

IBM đang hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng các nền tảng quản trị theo nguyên tắc mỗi AI agent chỉ được phép truy cập đúng những dữ liệu và hệ thống cần thiết cho công việc.

Toàn bộ hành động của AI cũng cần được ghi lại để phục vụ kiểm toán và giám sát.

Cách tiếp cận này tương tự quản trị nhân viên.

Một nhân viên kế toán không cần quyền truy cập toàn bộ hệ thống sản xuất. Một nhân viên marketing không nên mặc nhiên có thể xem tất cả dữ liệu tài chính.

AI agent cũng cần được áp dụng nguyên tắc tương tự.

Quyền truy cập càng hạn chế đúng mức, nguy cơ gây thiệt hại ngoài dự kiến càng thấp.

Physical AI có thể trở thành bước tiếp theo của ngành công nghiệp châu Á

Những xu hướng được thảo luận tại Nikkei Global Digital Summit cho thấy AI đang bắt đầu bước sang một giai đoạn khác.

Giai đoạn đầu tập trung vào phần mềm: chatbot, tìm kiếm, tạo hình ảnh và hỗ trợ xử lý dữ liệu.

Giai đoạn tiếp theo có thể là AI tham gia trực tiếp vào thế giới vật lý.

Xe tự lái có thể tự di chuyển.

Robot hình người có thể làm việc trong nhà máy.

AI agent có thể phối hợp dây chuyền sản xuất.

Máy móc có thể tự điều chỉnh hoạt động dựa trên dữ liệu thời gian thực.

Đây chính là lĩnh vực mà châu Á có lợi thế đặc biệt.

Khu vực này đang sở hữu nhiều trung tâm sản xuất lớn nhất thế giới, từ ô tô, điện tử, chip đến robot và thiết bị công nghiệp.

Nếu kết hợp được năng lực chế tạo truyền thống với AI, các doanh nghiệp châu Á có thể tạo ra một lớp sản phẩm và dịch vụ hoàn toàn mới.

Cuộc đua mới không chỉ là ai làm AI tốt hơn

Sự phát triển của AI đang làm thay đổi cách xác định lợi thế cạnh tranh trong ngành chế tạo.

Trước đây, một hãng ô tô có thể thắng nhờ động cơ tốt hơn.

Một nhà sản xuất robot có thể thắng nhờ cơ khí chính xác hơn.

Một nhà máy có thể cạnh tranh nhờ quy mô và chi phí thấp.

Trong kỷ nguyên mới, phần mềm và AI có thể quyết định ngày càng lớn đến giá trị của chính phần cứng.

Chiếc xe có thể giống nhau về pin nhưng khác nhau hoàn toàn về khả năng tự lái.

Hai robot có cấu trúc cơ khí tương tự nhưng hệ thống AI tốt hơn có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ hơn.

Hai nhà máy sử dụng cùng loại máy móc nhưng bên triển khai AI tốt hơn có thể vận hành hiệu quả hơn.

Vì vậy, con đường mới của các nhà sản xuất châu Á không đơn giản là sản xuất thêm nhiều thiết bị.

Thách thức lớn hơn là biến những sản phẩm vật lý thành các hệ thống thông minh, có khả năng cảm nhận, suy luận và tự hành động.

Nếu làn sóng AI tạo sinh trước đây thuộc về những công ty phần mềm, thì giai đoạn Physical AI sắp tới có thể trở thành cơ hội để các cường quốc chế tạo châu Á giành lại vị trí trung tâm trong cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu.