Ngành công nghiệp bán dẫn, với vai trò then chốt trong nền kinh tế số, đang ngày càng khẳng định vị thế quan trọng trong bối cảnh thế giới bước vào kỷ nguyên cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0). Sản phẩm bán dẫn đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều hoạt động khác nhau của đời sống kinh tế, xã hội.

Việt Nam đang trở thành một nhân tố mới quan trọng trong ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu – nhận định từ trang Asia Times. Các kỹ sư có trình độ học vấn cao, có động lực mãnh liệt, làm việc với mức lương tương đối khiêm tốn, đang thu hút nhiều công ty thiết kế và đóng gói bán dẫn từ Mỹ, Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan (Trung Quốc).

Cùng chung nhận định, trang Inteligentcio cho biết: Là một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới, Việt Nam đang định vị để trở thành một nhân tố chính trong các lĩnh vực có tác động cao như chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và linh kiện bán dẫn.

Tầm nhìn dài hạn đối với ngành công nghiệp bán dẫn

Với tầm nhìn dài hạn và nắm bắt cơ hội đối với ngành công nghiệp “then chốt”. Ngày 21/9/2024, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định 1018/QĐ-TTg Ban hành Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030 và tầm nhìn 2050 nhằm khai thác lợi thế địa chính trị, nhân lực về công nghiệp bán dẫn. Đây là cơ hội cho Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp bán dẫn toàn cầu, tiến tới phát triển hệ sinh thái bán dẫn trong nước hoàn chỉnh.

Việt Nam định hướng phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2050 theo lộ trình 03 giai đoạn:

• Giai đoạn 1 (2024 – 2030): tận dụng lợi thế địa chính trị, nhân lực về công nghiệp bán dẫn, thu hút FDI có chọn lọc, phát triển trở thành một trong các trung tâm về nhân lực bán dẫn toàn cầu, hình thành năng lực cơ bản trong tất cả các công đoạn từ nghiên cứu, thiết kế, sản xuất, đóng gói và kiểm thử của công nghiệp bán dẫn.
• Giai đoạn 2 (2030 – 2040): trở thành một trong các trung tâm về công nghiệp bán dẫn, điện tử toàn cầu; phát triển công nghiệp bán dẫn, điện tử kết hợp giữa tự cường và FDI.
• Giai đoạn 3 (2040 – 2050): trở thành quốc gia thuộc nhóm các quốc gia đi đầu trên thế giới về công nghiệp bán dẫn, điện tử; làm chủ nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực bán dẫn, điện tử.

Thể chế hóa chính sách pháp luật

Một trong những sự thể chế hóa chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam chính là hoàn thiện khung pháp lý đối với “công nghiệp bán dẫn”. Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số được xem là một bước tiến rất quan trọng trong việc phát triển các lĩnh vực như: trí tuệ nhân tạo, tài sản số, công nghệ số,.. và cả công nghiệp bán dẫn.

Hội thảo Góp ý dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số

Quy định pháp luật về ngành Công nghiệp bán dẫn

Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số đã quy định nhiều điểm mới đối với ngành công nghiệp bán dẫn. Cụ thể:

Nguyên tắc phát triển công nghiệp bán dẫn

Nguyên tắc phát triển công nghiệp bán dẫn được Điều 76 Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số quy định như sau:

• Công nghiệp bán dẫn là một ngành công nghiệp nền tảng trong lĩnh vực công nghiệp công nghệ số, có ảnh hưởng sâu rộng tới mọi mặt đời sống kinh tế – xã hội, quốc phòng và an ninh quốc gia.
• Phát triển công nghiệp bán dẫn gắn liền với phát triển công nghiệp điện tử, chuyển đổi số; tận dụng nhu cầu ngày càng tăng đối với các sản phẩm bán dẫn chuyên dụng cho phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo để thúc đẩy và tạo cơ hội cho các doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực này tại Việt Nam.
• Phát triển nguồn nhân lực đồng thời cả chiều rộng và chiều sâu, nhân tài và nhân lực là ưu tiên hàng đầu và là yếu tố quyết định để tự chủ, trở thành trung tâm nhân lực bán dẫn toàn cầu có khả năng đáp ứng nhu cầu nhân lực cho tất cả các công đoạn trong hoạt động bán dẫn.
• Phát triển công nghiệp bán dẫn dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo về bán dẫn, tạo môi trường thuận lợi thúc đẩy nghiên cứu, phát triển, ứng dụng và thương mại hóa các sản phẩm bán dẫn tại Việt Nam, làm nền tảng vươn ra thị trường thế giới.
• Định hướng công nghiệp bán dẫn Việt Nam trọng tâm phục vụ phát triển xanh. Cung cấp các giải pháp bán dẫn ứng dụng trong giám sát môi trường, nông nghiệp thông minh, giao thông thông minh, đô thị thông minh,… nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, tối ưu hóa sản xuất và truyền tải năng lượng, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.
• Việt Nam phát triển công nghiệp bán dẫn dựa trên việc kết hợp thị trường với sự điều tiết, dẫn dắt của nhà nước; kết hợp kế hoạch ngắn hạn, trung hạn với tầm nhìn dài hạn, phát triển toàn diện nhưng có đột phá trong các lĩnh vực cốt lõi; kết hợp tự chủ và hợp tác quốc tế.

Phạm vi hoạt động của ngành công nghiệp bán dẫn

Tại Điều 77 Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số đã quy định rõ phạm vi hoạt động của ngành công nghiệp bán dẫn như sau:

• Hoạt động sản xuất vật liệu bán dẫn;
• Hoạt động sản xuất thiết bị, máy móc và công cụ cho ngành công nghiệp bán dẫn;
• Hoạt động thiết kế bán dẫn;
• Hoạt động sản xuất bán dẫn;
• Hoạt động đóng gói, kiểm thử bán dẫn.

Trong bối cảnh hiện tại, công nghệ bán dẫn rất được coi trọng bởi vì các thiết bị điện tử, công cụ liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI), máy học (ML), Internet vạn vật (IoT) đều dựa vào chip bán dẫn. Với sự gia tăng nhanh chóng của các thiết bị máy tính và tự động hóa, nhu cầu về chip bán dẫn ngày càng lớn. Với việc quy định phạm vi hoạt động “rộng” như vậy, có thể dự đoán đây sẽ là ngành công nghiệp “then chốt” tại Việt Nam trong tương lai gần.

Nghiên cứu phát triển sản phẩm bán dẫn

Việc nghiên cứu phát triển sản phẩm bán dẫn được quy định tại Điều 78 Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số như sau:

• Nhà nước khuyến khích và có cơ chế ưu đãi cho hoạt động nghiên cứu phát triển trong lĩnh vực công nghiệp bán dẫn.
• Nhà nước có chính sách ưu đãi thu hút các tập đoàn công nghệ nước ngoài đầu tư, hợp tác thiết lập, thành lập các trung tâm nghiên cứu phát triển tại Việt Nam.
• Việc nghiên cứu phát triển sản phẩm bán dẫn được nhà nước bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với các thiết kế, sáng chế theo quy định của luật này và luật Sở hữu trí tuệ.
• Nhà nước huy động các nguồn vốn để đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật của các tổ chức nghiên cứu – phát triển vi mạch bán dẫn; khuyến khích tổ chức, cá nhân đầu tư xây dựng cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ nghiên cứu – phát triển vi mạch bán dẫn; đầu tư một số cơ sở nghiên cứu, kiểm thử trọng điểm về bán dẫn đạt tiêu chuẩn quốc tế để phục vụ cho hoạt động đào tạo và hỗ trợ doanh nghiệp nghiên cứu, sản xuất.
• Nhà nước thiết lập 01 Trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp bán dẫn Quốc gia đặt tại một trong các cơ sở đào tạo trọng điểm về bán dẫn nhằm thu hút nghiên cứu, hỗ trợ khởi nghiệp, cung cấp trang thiết bị, công cụ dùng chung và các dịch vụ khác cho các công ty khởi nghiệp; xây dựng cơ chế đặc thù để đầu tư, vận hành và duy trì hoạt động của Trung tâm.
• Nhà nước có cơ chế phù hợp khuyến khích cho đầu tư nghiên cứu phát triển bằng nguồn từ Quỹ tài chính nhà nước và Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp.

Nhà nước có cơ chế phù hợp khuyến khích cho nhà đầu tư nghiên cứu phát triển

Cơ chế, chính sách đặc biệt cho phát triển công nghiệp bán dẫn

Một trong những quy định quan trọng để thu hút đầu tư đối với ngành công nghiệp “tỷ đô” chính là Cơ chế, chính sách đặc biệt cho việc phát triển công nghiệp bán dẫn đã được đề cập tại Điều 80 Dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số. Cụ thể:

• Nhà nước có chính sách ưu đãi đầu tư đặc biệt cho các dự án đầu tư mới hoặc mở rộng hoạt động công nghiệp bán dẫn về thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế nhập khẩu dây chuyền, máy móc và nguyên liệu, vật tư, linh kiện phục vụ sản xuất, miễn giảm thuế, ưu đãi tiền thuê đất, thuê mặt nước và các chính sách ưu đãi khác.
• Nhà nước có cơ chế về đối ứng đầu tư, hỗ trợ đầu tư để thu hút các dự án đầu tư lớn, có tính lan tỏa trong lĩnh vực công nghiệp vi mạch bán dẫn.
• Có cơ chế đặc thù tuyển dụng các chuyên gia trong lĩnh vực bán dẫn làm việc tại các tổ chức công lập.
• Có cơ chế, chính sách thu hút nhân tài, các chuyên gia trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn như: ưu đãi thuế thu nhập cá nhân, bổ sung quy định sở hữu nhà ở, đơn giản hóa thủ tục cấp thẻ tạm trú cho các chuyên gia, nhân sự cấp cao của các doanh nghiệp bán dẫn; hỗ trợ cho các chuyên gia Việt Nam ở nước ngoài mong muốn được cống hiến cho đất nước.
• Có cơ chế đặc biệt thu hút các chuyên gia đầu ngành bán dẫn có nghiên cứu những công nghệ tiên tiến và những sản phẩm bán dẫn có tính chất cách mạng và cơ đầu tư nghiên cứu, thương mại hóa phát triển sản phẩm.
• Có cơ chế kết nối doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp bán dẫn với các cơ sở đào tạo nhằm bổ sung kỹ năng, kiến thức đóng góp chuyên môn, cung cấp cơ hội thực tập và trải nghiệm môi trường làm việc thực tế, tham gia xây dựng chương trình đào tạo, giảng dạy các kỹ năng chuyên ngành; hỗ trợ cùng chia sẻ, dùng chung một số cơ sở hạ tầng phòng thí nghiệm, cơ sở nghiên cứu.
• Thúc đẩy kiểm định chương trình đào tạo bởi các tổ chức hàng đầu trong lĩnh vực bán dẫn, đảm bảo các khóa đào tạo đạt tiêu chuẩn quốc tế và được công nhận rộng rãi, kết hợp các chương trình đào tạo chuyên ngành với các chương trình đào tạo bổ trợ (ngoại ngữ, kỹ năng khởi nghiệp, …) trong lĩnh vực bán dẫn.
• Có cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ chiến lược phát triển bán dẫn cho doanh nghiệp công nghệ số chủ lực trong nước.
• Có cơ chế hỗ trợ chuyển giao công nghệ, mua bán sáp nhập các công ty công nghệ trong và ngoài nước.
• Thiết lập cơ chế một cửa liên thông quốc gia để hỗ trợ các doanh nghiệp về thủ tục hành chính, đầu tư và các vấn đề liên quan khác tạo môi trường thuận lợi phát triển công nghiệp vi mạch bán dẫn, tư vấn, tiếp nhận, tham mưu cấp phép và theo dõi tiến độ các dự án đầu tư về công nghiệp vi mạch bán dẫn; dành mức ưu tiên xử lý cao nhất đối với hồ sơ thủ tục các dự án.
• Thiết lập cơ chế làn xanh cho các doanh nghiệp trong nước xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa, nguyên liệu, vật tư, linh kiện trong lĩnh vực vi mạch bán dẫn.

Trên đây là những phân tích và đánh giá của LHLegal về những quy định mới đối với ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam theo dự thảo Luật Công nghiệp công nghệ số. Nếu có bất kỳ thắc mắc hoặc cần tư vấn chi tiết, vui lòng liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ.