Ứng dụng AI trong xây dựng và kiểm tra văn bản pháp luật

Rà soát văn bản quy phạm pháp luật

Hiện nay, với hơn 60.000 văn bản còn hiệu lực, công tác rà soát và kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật (VBQPPL) gặp khó khăn về thời gian và nguồn lực. Bộ Tư pháp đã phối hợp cùng Bộ Khoa học và Công nghệ, Tập đoàn CMC phát triển trợ lý ảo hỗ trợ rà soát VBQPPL. Hệ thống này có thể:

• Phát hiện mâu thuẫn về hình thức và nội dung văn bản.

• Kiểm tra hiệu lực, căn cứ và văn bản tham chiếu.

• Xác định điều, khoản, điểm, hoặc văn bản liên quan đến quy định cần rà soát.

Kết quả thử nghiệm cho thấy, trợ lý ảo giúp giảm thời gian xử lý và tăng độ chính xác trong phát hiện mâu thuẫn, chồng chéo.

Hỗ trợ soạn thảo và thẩm định văn bản

AI có khả năng phân tích dữ liệu từ các văn bản hiện hành để đề xuất chỉnh sửa, bổ sung hoặc loại bỏ các quy định không còn phù hợp. Qua đó, chất lượng và tính khả thi của văn bản pháp luật được nâng cao đáng kể.

Ứng dụng AI trong hoạt động tư pháp

Trợ lý ảo cho Thẩm phán

Theo Kế hoạch 49/KH-TANDTC (15/3/2022), Tòa án nhân dân tối cao triển khai phần mềm trợ lý ảo hỗ trợ tra cứu nhanh văn bản pháp luật, án lệ và bản án tương tự. Mục tiêu:

• Đảm bảo áp dụng pháp luật đúng và thống nhất.

• Liên tục cải thiện trí thông minh của phần mềm nhờ phản hồi từ Thẩm phán.

Phân tích và dự báo xu hướng xét xử

AI có thể phân tích dữ liệu từ các vụ án đã xét xử để nhận diện xu hướng, mô hình và yếu tố ảnh hưởng đến quyết định của tòa án. Việc này giúp nâng cao minh bạch, công bằng và hỗ trợ Thẩm phán đưa ra quyết định hợp lý.

Ứng dụng AI trong tư vấn và giáo dục pháp luật

Ứng dụng tư vấn pháp luật trực tuyến

Các nền tảng như VN Law Advisor hay AI Luật sử dụng AI để giải đáp tự động vấn đề pháp lý, cung cấp thông tin VBQPPL hiện hành. Ưu điểm:

• Tiết kiệm thời gian và chi phí.

• Nâng cao khả năng tiếp cận thông tin pháp lý.

Hỗ trợ cán bộ, công chức

AI được triển khai để hỗ trợ tra cứu luật, nâng cao hiệu quả công tác pháp lý tại các phường, quận và cơ quan nhà nước.

Thách thức và rủi ro

Vấn đề về dữ liệu

• Dữ liệu pháp lý phân tán, chưa chuẩn hóa: Lưu trữ tại nhiều cơ quan, định dạng khác nhau, thiếu siêu dữ liệu cần thiết.

• Thiếu dữ liệu bản án, án lệ: Chỉ một phần nhỏ được công khai, nhiều bản án thiếu thông tin quan trọng.

• Thiếu liên thông giữa các cơ quan: Gây khó khăn cho việc tích hợp hệ thống AI dùng chung.

• Vấn đề cập nhật và độ tin cậy: Rủi ro dữ liệu lỗi thời, thiếu kiểm duyệt, dẫn đến tư vấn sai lệch.

Vấn đề pháp lý

• Thiếu quy định điều chỉnh AI pháp lý: Chưa có văn bản pháp luật chuyên biệt, khó xác định trách nhiệm khi AI cung cấp thông tin sai.

• Xung đột nguyên tắc pháp lý và thuật toán AI: AI có thể thiếu khả năng thấu hiểu giá trị công lý.

• Thiếu cơ chế kiểm định và cấp phép: Chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật, cơ quan kiểm định chất lượng AI pháp lý.

• Quyền riêng tư và bảo vệ dữ liệu cá nhân: Rủi ro xâm phạm dữ liệu nhạy cảm nếu không có quy định chặt chẽ.

Rủi ro về chất lượng và độ tin cậy của AI

• Phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu đầu vào.

• Khả năng lý giải hạn chế, khó minh bạch cơ sở kết luận.

• Nguy cơ thiên lệch thuật toán do học từ dữ liệu quá khứ thiếu công bằng.

• Nguy cơ lạm dụng và phụ thuộc vào AI trong hoạt động pháp lý.

• Thiếu hành lang pháp lý và chuẩn kiểm định cho AI pháp lý.

Định hướng phát triển

Để AI phát huy tối đa tiềm năng, cần:

• Xây dựng hạ tầng dữ liệu pháp lý quốc gia chuẩn hóa, mở và có khả năng đọc bằng máy.

• Ban hành tiêu chuẩn kỹ thuật, đạo đức và pháp lý cho AI pháp luật.

• Quy định trách nhiệm pháp lý rõ ràng và giữ vai trò trung tâm của con người trong mọi quyết định.

• Đẩy mạnh đào tạo kết hợp pháp lý và công nghệ cho đội ngũ cán bộ.

AI là công cụ đầy hứa hẹn trong hiện đại hóa pháp luật Việt Nam, nhưng cần được áp dụng thận trọng, có hành lang pháp lý rõ ràng, hạ tầng dữ liệu chuẩn hóa, và cơ chế giám sát hiệu quả. Chỉ khi đó, AI mới thực sự trở thành trợ thủ đắc lực cho công lý, góp phần xây dựng hệ thống pháp luật minh bạch, hiệu quả và vì con người.