Hình ảnh so sánh hoạt động của não bộ ở nhóm dùng AI và nhóm không sử dụng

ChatGPT khiến não “lười biếng”: Kết quả từ nghiên cứu thực nghiệm

Nghiên cứu do Phòng thí nghiệm Truyền thông (Media Lab – MIT) thực hiện với 54 người tham gia trong độ tuổi từ 18-39 tại Boston (Mỹ). Những người này được chia thành ba nhóm:

• Nhóm sử dụng ChatGPT để hỗ trợ viết.
• Nhóm tìm kiếm thông tin qua Google.
• Nhóm không sử dụng bất kỳ công cụ hỗ trợ nào.

Tất cả được yêu cầu viết ba bài luận theo định dạng đề thi SAT. Trong suốt quá trình, hoạt động não được ghi lại bằng máy điện não đồ (EEG) tại 32 vùng khác nhau nhằm đánh giá mức độ tập trung, xử lý ngôn ngữ và sáng tạo.

Kết quả gây lo ngại: nhóm dùng ChatGPT có mức hoạt động não bộ thấp nhất, các bài viết bị đánh giá là thiếu chiều sâu, ít tư duy độc lập, có xu hướng lặp lại. Thậm chí, hai giám khảo là giáo viên tiếng Anh nhận định: “Bài viết vô hồn và giống nhau đến kỳ lạ.”

Điện não đồ cho thấy các nhóm sóng não như alpha, theta và delta – vốn liên quan đến tư duy phản biện và khả năng sáng tạo – đều hoạt động yếu ở nhóm dùng ChatGPT.

Suy giảm trí nhớ, tư duy và sự hài lòng

Ở phần tiếp theo của thí nghiệm, khi người tham gia được yêu cầu viết lại một bài luận đã làm trước đó mà không dùng AI, nhóm từng sử dụng ChatGPT gặp khó khăn trong việc ghi nhớ nội dung, đồng thời các chỉ số hoạt động não vẫn ở mức thấp. Trái lại, các nhóm còn lại – đặc biệt nhóm không sử dụng công cụ nào – thể hiện khả năng tập trung cao hơn và hài lòng hơn với sản phẩm do chính mình viết.

Một người tham gia chia sẻ: “Chỉ cần nhập yêu cầu, chỉnh vài câu là tôi có thể hoàn thành bài luận. Nhưng tôi không thực sự nhớ mình đã viết gì.”

Nguy cơ dài hạn nếu AI bị lạm dụng

Tiến sĩ Nataliya Kosmyna – tác giả chính của nghiên cứu – cho biết: “Chúng tôi công bố sớm kết quả này vì lo ngại việc triển khai AI vào giáo dục đang diễn ra quá nhanh mà chưa có đủ bằng chứng khoa học rõ ràng.”

Bà cảnh báo: não bộ trẻ em đang trong quá trình hoàn thiện sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng nếu sử dụng AI quá sớm hoặc không có hướng dẫn phù hợp, gây tác động đến tư duy, khả năng sáng tạo và tự học trong tương lai.

Các chuyên gia y tế cũng đồng quan điểm. Bác sĩ tâm thần Zishan Khan cho rằng, phụ thuộc vào AI trong học tập có thể làm suy giảm trí nhớ, khả năng tiếp thu và có nguy cơ dẫn đến rối loạn tâm lý.

Hiện tượng “AI ảo giác” sau nghiên cứu

Đáng chú ý, sau khi bài nghiên cứu được công bố, chính ChatGPT lại được nhiều người sử dụng để tóm tắt bài báo – và tạo ra thông tin sai lệch không hề tồn tại trong tài liệu gốc. Một số bản tóm tắt thậm chí đề cập đến việc nghiên cứu sử dụng GPT-4o, trong khi thực tế không nhắc đến mô hình cụ thể nào. Đây là một ví dụ điển hình về hiện tượng “AI ảo giác” – khi công cụ đưa ra thông tin có vẻ hợp lý nhưng thực chất là sai sự thật.

Cảnh báo cho tương lai của lực lượng lao động

Nhóm nghiên cứu hiện đang mở rộng thí nghiệm sang đối tượng lập trình viên và kỹ sư phần mềm. Theo tiết lộ ban đầu, kết quả thậm chí còn đáng lo ngại hơn, khi cho thấy AI có thể làm thui chột khả năng tư duy giải quyết vấn đề của các ngành kỹ thuật – vốn là lực lượng lao động chủ chốt trong tương lai.

Tạm kết: AI mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc sử dụng một cách thiếu kiểm soát – đặc biệt trong giáo dục – có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng đối với tư duy và sức khỏe tâm thần. Các chuyên gia khuyến nghị cần có định hướng, giới hạn và đào tạo rõ ràng khi đưa AI vào môi trường học tập và làm việc, nhằm phát huy giá trị công nghệ mà không đánh đổi sự phát triển trí tuệ của con người.